Sữa thì giả, phối hợp thì rối, hậu kiểm thì... bặt vô âm tín

Vụ phát hiện gần 600 nhãn hiệu sữa giả đã làm lộ rõ những lỗ hổng trong công tác quản lý và kiểm soát chất lượng, khi các cơ quan chức năng đùn đẩy trách nhiệm mà không ai thực sự chịu trách nhiệm. Các chuyên gia và lãnh đạo đề xuất cần chấm dứt tình trạng "một mâm năm người quản lý" để bảo vệ người tiêu dùng và nâng cao hiệu quả quản lý thị trường.

"Khi gần 600 nhãn hiệu sữa giả có thể vượt mặt các khâu kiểm soát, câu hỏi không chỉ là ‘ai sai’, mà là ‘hệ thống đã vô hiệu tới mức nào’. Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan lên tiếng yêu cầu truy đến cùng trách nhiệm và chấm dứt cơ chế quản lý chồng chéo kiểu 'năm người một mâm, ai cũng lùi bước khi có sai phạm'."

Hơn 600 nhãn hiệu sữa giả bị phát hiện sau nhiều năm lừa dối người tiêu dùng là hồi chuông báo động về những lỗ hổng nghiêm trọng trong hệ thống kiểm soát thực phẩm. Tại Hội nghị Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam ngày 17/4, hàng loạt ý kiến bày tỏ lo ngại sâu sắc về tình trạng buông lỏng quản lý, kiểm tra hình thức và cơ chế chồng chéo giữa các cơ quan chức năng.

Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan đặt vấn đề thẳng thắn: “Khi sữa giả tràn lan mà Bộ Công Thương nói không thuộc đối tượng quản lý, vậy ai sẽ chịu trách nhiệm? Không thể tiếp tục tồn tại tình trạng ‘một mâm năm người quản lý’ mà khi sai phạm xảy ra, chẳng ai đứng ra chịu trách nhiệm”.

Bà Doan cũng cảnh báo về sự thiếu kiểm soát đối với các loại thực phẩm trôi nổi bán gần trường học, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ học sinh: “Thịt 5.000–10.000 đồng/xiên ở cổng trường – thịt sạch hay thịt bẩn? Ai kiểm tra, ai chịu trách nhiệm?”.

Cùng quan điểm, GS.TS Trần Ngọc Đường – Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Dân chủ và Pháp luật của MTTQ cho biết, nhiều sản phẩm quảng cáo thành phần tổ yến, đông trùng hạ thảo, mắc ca, óc chó… nhưng khi kiểm nghiệm thì không hề chứa các chất này. Ông cảnh báo: “Nhiều nghệ sĩ nổi tiếng, KOLs tiếp tay quảng cáo sai lệch trong suốt 4 năm, gây thiệt hại lớn cho người dân. Cần phải lên án và xử lý nghiêm minh”.

Đại diện doanh nghiệp sữa cho biết, vụ việc đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của ngành sữa, đặc biệt là các thương hiệu chính hãng nhập khẩu nguyên lon. Không chỉ hàng nhái, thị trường hiện nay còn tồn tại nhiều loại “sữa cỏ”, hàng xách tay không rõ nguồn gốc. “Việc để sữa giả lừa dối người tiêu dùng trong suốt 4 năm, thu lợi tới 500 tỷ đồng mà không bị phát hiện sớm là trách nhiệm của tất cả các bên liên quan”, vị này nhấn mạnh.

Theo đó, trách nhiệm trải dài từ Bộ Y tế – nơi cấp phép cho các sản phẩm thực phẩm chức năng nhưng thiếu hậu kiểm; đến Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch (trước là Bộ TT&TT) – đơn vị giám sát nội dung quảng cáo nhưng để các công dụng bị “thần thánh hoá”; và cả Bộ Công Thương – nơi phụ trách quản lý thị trường nhưng chưa phát huy hiệu quả kiểm tra, giám sát khi sản phẩm đã lưu hành.

Sự thiếu phối hợp, thiếu văn bản quy phạm rõ ràng giữa các bộ ngành đã tạo ra “vùng xám” trong quản lý – nơi các sản phẩm kém chất lượng ung dung qua mặt cả hệ thống. Một số bộ đẩy trách nhiệm về địa phương, địa phương lại “làm theo hướng dẫn”, còn người dân thì tiếp tục trở thành nạn nhân của hàng giả, hàng nhái.

Chỉ tính riêng Hà Nội, Chi cục An toàn Vệ sinh Thực phẩm xác nhận có đến 71 sản phẩm trong số gần 600 loại sữa giả được đăng ký công bố tại đây. Điều đáng nói là dù từng kiểm tra hai công ty sản xuất các sản phẩm này, nhưng không phát hiện và không xử phạt được gì.

Một hệ thống kiểm soát mà nơi nào cũng có quyền nhưng không ai có trách nhiệm, chỉ có thể tạo điều kiện cho gian thương hoạt động công khai. Đã đến lúc phải dẹp bỏ cơ chế “một mâm năm người”, phân định rõ quyền – trách nhiệm và thiết lập lại kỷ cương thị trường tiêu dùng, trước khi những vụ việc như thế này tiếp tục lặp lại với quy mô lớn hơn.