Sự khác biệt giữa vàng bạc vật lý và ETF (vàng, bạc)

Chào bạn, Hôm nay, tôi muốn chia sẻ với bạn một chủ đề đang nóng hơn bao giờ hết: vàng và bạc. Bạn có biết rằng chỉ trong một năm, từ 2023 đến 2024, tỷ lệ người giàu ở Mỹ – những người có tài sản đầu tư từ 250.000 USD trở lên – sở hữu vàng đã tăng gần gấp đôi, từ 20% lên 38%? Đây là con số từ State Street, một công ty dịch vụ tài chính lớn. Lý do chính? Lạm phát dai dẳng và thị trường lên xuống thất thường khiến nhiều người tìm đến vàng như một “nơi trú ẩn an toàn”.

Nhưng điều thú vị là: không phải ai cũng chọn vàng theo cùng một cách. Có người mua vàng vật lý – những thỏi vàng hay đồng xu bạn có thể cầm trên tay. Có người lại chọn ETF, tức là các quỹ đầu tư dựa trên giá vàng. Thậm chí, một số ít còn thử sức với tiền mã hóa được hỗ trợ bởi vàng. Thoạt nhìn, những lựa chọn này có vẻ giống nhau, nhưng tin tôi đi, chúng khác xa nhau lắm. Hôm nay, hãy cùng tôi “đào sâu” để hiểu rõ hơn sự khác biệt giữa vàng, bạc vật lý và ETF nhé.

ETF LÀ LỜI HỨA, VÀNG BẠC VẬT LÝ LÀ THỰC TẾ

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở bản chất của hai thứ này. Khi bạn mua vàng hay bạc vật lý, bạn thực sự sở hữu nó – một thứ hữu hình, có thể cất trong két sắt hay cầm trên tay. Còn ETF? Nó giống như một lời hứa hơn.

Hãy tưởng tượng: bạn mua cổ phần trong một quỹ ETF vàng lớn. Bạn không thực sự mua vàng, mà chỉ mua “giá trị” của vàng mà quỹ đó nắm giữ trong kho. Nghe thì có vẻ ổn, nhưng đây là vấn đề: bạn không có quyền đòi lấy số vàng đó. Bạn chỉ sở hữu một phần của quỹ, không phải kim loại thật. Các công ty quản lý quỹ giữ vàng và bạc, nhưng không có nghĩa là họ chuyển giao quyền sở hữu cho bạn.

Thậm chí, với những ETF được quảng cáo là “vật lý” – như Sprott Physical Gold ETF – việc đổi cổ phần lấy vàng thật cũng không dễ. Họ đặt ra mức tối thiểu, chẳng hạn bạn phải sở hữu ít nhất 400 ounce vàng, tương đương khoảng 1 triệu USD với giá hiện tại, mới được đổi. Nếu không, bạn chỉ nắm giấy tờ mà thôi. Điều này dẫn đến một câu nói phổ biến trong cộng đồng yêu vàng bạc: “Nếu bạn không cầm nó, bạn không sở hữu nó.”

Nhưng vấn đề không dừng ở đó. Các công ty phát hành ETF không phải lúc nào cũng giữ đủ lượng kim loại tương ứng với số tiền bạn đầu tư. Tiền chảy vào và ra khỏi ETF nhanh như chớp, nên thường có sự chênh lệch giữa lượng vàng họ thực sự có và lượng họ nên có. Đôi khi, sự chênh lệch này còn lớn hơn vì cách họ sử dụng kim loại của bạn – một điều tôi sẽ nói thêm ngay sau đây.

RỦI RO KHI “CHO MƯỢN” VÀNG CỦA BẠN

Bạn có bao giờ nghĩ rằng vàng hay bạc bạn đầu tư qua ETF có thể không nằm yên trong kho? Một số công ty quản lý quỹ dùng chúng để kiếm thêm lợi nhuận. Họ cho các công ty khai thác mỏ, nhà máy tinh chế, ngân hàng, hay thậm chí nhà sản xuất trang sức vay số kim loại đó. Người vay dùng nó để làm ăn – như biến vàng thành nhẫn để bán – rồi trả lại kèm lãi.

Trong điều kiện thị trường bình thường, chuyện này không đáng lo lắm. Nó mang lại thêm thu nhập cho quỹ mà không ảnh hưởng trực tiếp đến bạn. Nhưng đổi lại, kho kim loại của ETF bị giảm đi. Một phần khoản đầu tư của bạn giờ chỉ là “giấy nợ” từ những công ty vay mượn mà bạn chẳng hề quen biết.

Điều gì xảy ra nếu thị trường đảo lộn? Nếu các công ty vay kim loại không trả được, quỹ sẽ thiếu hụt. Nếu công ty quản lý cũng gặp khó khăn ở các mảng khác và không bù đắp được lỗ hổng đó, bạn – nhà đầu tư ETF – có thể chịu thiệt. Dù trường hợp cực đoan này chưa xảy ra với các ETF lớn, lịch sử đã ghi nhận vài vụ lừa đảo liên quan đến lưu trữ kim loại.

Ví dụ, ở Úc, ABC Bullion từng khiến nhiều người sốc khi họ phát hiện số vàng bạc mình “sở hữu” trong kho không thực sự tồn tại. Hóa ra, công ty chỉ dùng một phần tiền đầu tư để mua kim loại, còn lại đổ vào các khoản đầu tư rủi ro như trái phiếu và cổ phiếu. Khi nhà đầu tư đòi giao kim loại, mọi thứ vỡ lở. Đáng buồn là những chuyện như vậy thường chỉ lộ ra khi đã quá muộn.

Chính những rủi ro này khiến ngày càng nhiều người quay sang mua kim loại vật lý. Họ muốn tự kiểm soát tài sản của mình thay vì đặt niềm tin vào lời hứa của người khác.

GIÁ ETF KHÔNG LUÔN THEO SÁT GIÁ THỊ TRƯỜNG

Còn một điều nữa bạn cần biết: giá ETF không phải lúc nào cũng khớp với giá giao ngay (spot price) của vàng hay bạc. Hiện tượng này gọi là “chiết khấu ETF”.

Nguyên nhân thì nhiều: đôi khi do cung cầu mất cân bằng, đôi khi do cách quỹ được thiết kế. Dù lý do là gì, sự chênh lệch này có thật và có thể ảnh hưởng đến giá trị đầu tư của bạn trong dài hạn. Chẳng hạn, vào ngày 3/1/2025, giá vàng giao ngay tăng 74% trong 5 năm, nhưng ETF GLD – một trong những quỹ lớn nhất – chỉ tăng 69% cùng kỳ. Khoảng cách 4,5% nghe có vẻ nhỏ, nhưng nó đáng kể khi bạn tính thêm các yếu tố khác.

PHÍ VÀ CHI PHÍ – BẠN ĐƯỢC GÌ, MẤT GÌ?

Ngoài chiết khấu, ETF còn đi kèm phí quản lý, thường gọi là “expense ratio”. Với GLD, phí này là 0,4% mỗi năm – nghĩa là bạn trả 0,4% giá trị danh mục cho công ty quản lý để họ vận hành quỹ.

So sánh một chút nhé: giả sử 5 năm trước, bạn có 100.000 USD để đầu tư. Nếu bạn mua vàng vật lý với phí bảo hiểm 2,5% (phí thường gặp khi mua từ đại lý) và tự cất giữ, lợi nhuận của bạn sẽ cao hơn khoảng 2.824 USD so với việc mua GLD. Tại sao? Vì ngoài chiết khấu, phí quản lý ETF còn ăn mòn lợi nhuận của bạn theo thời gian.

Nhưng mua kim loại vật lý cũng không phải không có chi phí. Bạn phải trả phí bảo hiểm ban đầu, rồi lo chỗ cất giữ an toàn. Với nhiều người, đây là lý do họ chọn ETF – tiện lợi và không phải đau đầu về bảo quản.

VẬY ETF CÓ GÌ TỐT?

Đừng hiểu lầm rằng ETF chỉ toàn điểm yếu. Chúng có lợi thế riêng. Thứ nhất, ETF giúp dòng tiền chảy vào vàng và bạc dễ dàng hơn bao giờ hết. Sự tiện lợi này đã thu hút nhiều nhà đầu tư, đẩy giá kim loại quý lên cao – một điều tốt cho cả người sở hữu ETF lẫn kim loại vật lý.

Thứ hai, ETF là lựa chọn tuyệt vời cho những ai muốn đầu cơ ngắn hạn. Bạn có thể mua bán nhanh chóng mà không cần qua đại lý hay trả phí bảo hiểm. Tôi luôn nói rằng kim loại vật lý là bảo hiểm dài hạn, còn ETF phù hợp hơn nếu bạn muốn kiếm lời nhanh.

Cuối cùng, ETF giúp bạn dễ dàng thêm vàng bạc vào tài khoản hưu trí cá nhân (IRA). Tôi không phải chuyên gia thuế, nhưng nếu bạn quan tâm, hãy hỏi cố vấn tài chính để hiểu rõ hơn.

TIỀN MÃ HÓA VÀNG BẠC THÌ SAO?

Hiện tại, một số người đang thử nghiệm tiền mã hóa được hỗ trợ bởi vàng. Tôi tin rằng tương lai tài sản sẽ gắn với công nghệ số, nhưng ở thời điểm này, chúng vẫn mang rủi ro giống ETF – phụ thuộc vào lời hứa của nhà phát hành. Vì vậy, tôi chưa tham gia, dù có thể thay đổi ý kiến sau này.

VÀ HƠN HẾT, VÀNG BẠC CÒN LÀ TIỀN THỰC SỰ KHI BẠN CẦN NÓ NHẤT

Khi bạn mua và nắm giữ vàng bạc, bạn không chỉ đang đầu tư và mong nó lên giá, vàng còn đóng vai trò vô cùng quan trọng khác từ xưa tới nay trong lịch sử - Tiền thực sự. Tiền giấy đang lưu thông hiện tại được gọi là tiền tệ, hay còn gọi là tiền pháp định, nó không được đảm bảo giá trị phía sau bởi bất cứ thứ gì cả, thứ đảm bảo giá trị cho nó chính là niềm tin của người sử dụng. Thế những có rất nhiều sự kiện có thể làm cho niềm tin đó sụt giảm nghiêm trọng hay biến mất: Chiến tranh, thay đổi thể chế chính trị, thiên tai, thảm họa tài chính…và lúc này vàng hiện vai trò vốn có của nó - “Universal Currency” - “Đồng tiền vạn năng”. Vàng luôn được đảm bảo giá trị và chấp nhận trong mọi diều kiện hoàn cảnh, mọi quốc gia, văn hóa, sắc tộc…điều này các ETF hay những loại hình khác không thể nào thay thế được!

BẠN CHỌN GÌ?

Cuối cùng, quyết định là của bạn. Mỗi người có hoàn cảnh và mục tiêu khác nhau. Sở hữu kim loại vật lý đòi hỏi trách nhiệm – bạn phải tìm chỗ cất giữ an toàn, bảo vệ khỏi trộm cắp. ETF thì tiện hơn, nhưng đi kèm rủi ro mà tôi đã kể. Tôi không phán xét ai chọn con đường nào.

Riêng tôi, tôi thích kim loại vật lý. Tôi thích cảm giác cầm tài sản của mình trong tay, không phải lo ai đó quản lý nó thay tôi. Nếu bạn đang đầu tư hoàn toàn vào ETF, tôi chỉ mong bạn cân nhắc những điểm tôi đã nêu. Có lẽ bạn nên thử dành một phần danh mục cho kim loại vật lý – không cần nhiều, chỉ đủ để yên tâm.

Tại sao tôi nói vậy? Vì hệ thống tài chính mong manh hơn ta nghĩ. Hãy nhớ lại khủng hoảng tài chính 2007-2008 hay nợ công châu Âu năm 2009 – mọi thứ có thể sụp đổ nhanh đến mức nào. Ngày nay, thế giới kết nối chặt chẽ hơn bao giờ hết, và rủi ro cũng lớn hơn. Có một chút “tiền thật” trong tay có thể là cách tốt nhất để bảo vệ bạn trước những cú sốc bất ngờ.

Bạn nghĩ sao về vàng và bạc? Bạn nghiêng về ETF hay muốn cầm kim loại thật? Hãy cho tôi biết ý kiến của bạn nhé!

Chúc bạn một ngày tốt lành, và đừng quên nếu bạn muốn thực sự một lần thấu hiểu vàng bạc để có thể nắm bắt cách giá của nó vận hành và đầu tư một cách thong dong, hiệu quả thì tuần tới sẽ có lớp “Vàng, bạc - Cuộc chơi của thập kỷ” nhé. Tất cả học viên tham dự đều phản hồi rằng thứ họ có được từ chương trình thực sự vượt xa số tiền họ đầu tư và sẽ dùng trong nhiều đời, còn bạn thì sao?