Sẽ hỗ trợ 13 triệu đồng cho mỗi bé chào đời để khuyến sinh?

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thiện Nhân nhận định để nuôi một đứa trẻ từ khi chào đời đến 18 tuổi cần tối thiểu 900 triệu đồng, trong khi dự thảo Luật Dân số chỉ hỗ trợ khoảng 13 triệu đồng. Chênh lệch lớn đặt ra câu hỏi: hỗ trợ tài chính và tăng thời gian thai sản liệu có đủ để nâng mức sinh?

Việc thưởng tiền khi sinh con, kéo dài thời gian nghỉ thai sản hay trợ cấp một lần luôn là nhóm giải pháp được nhắc đến đầu tiên trong các chính sách khuyến sinh. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng khuyến sinh không thể chỉ dựa vào yếu tố kinh tế, nhất là trong bối cảnh chi phí nuôi con ngày càng đội lên.

Khuyến sinh cần thực tế, không thể chỉ “bơm tiền”

Đại biểu Nguyễn Thiện Nhân đề xuất Nhà nước công bố “mức lương đủ sống” – mức thu nhập mà hai vợ chồng có thể nuôi được hai con. Ông cho rằng khi lương chưa đủ sống, mọi chính sách khuyến sinh đều khó thành công. Tuy nhiên, đề xuất này gây nhiều tranh luận.

GS.TS Giang Thanh Long cho rằng trước khi bàn đến “đủ sống”, cần có dữ liệu cụ thể về chi phí sống ở từng vùng. Ông dẫn chứng: nếu tại TP.HCM, mức đủ sống tối thiểu là 15 triệu đồng/tháng, thì doanh nghiệp nhỏ dựa vào lao động giản đơn khó có khả năng chi trả mà vẫn tồn tại.

Tiền lương phải đi theo năng suất và đặc thù ngành nghề, trong khi mức sống tối thiểu lại không phân biệt lĩnh vực. “Nếu áp dụng cào bằng sẽ tạo gánh nặng cho doanh nghiệp và người lao động cũng không thể hưởng lợi lâu dài”, ông phân tích.

Ông Long đề xuất thay vì ép tăng lương, nên khuyến khích doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội (CSR) bằng các phúc lợi thiết thực: hỗ trợ tiền thuê nhà, chi phí chăm con, dịch vụ y tế và đào tạo nội bộ.

Cùng quan điểm, Chi cục Dân số – Kế hoạch hóa gia đình TP.HCM cho rằng hỗ trợ tài chính chỉ là một phần nhỏ; chính sách khuyến sinh phải mang tính toàn diện và linh hoạt.

Tiền hỗ trợ chỉ mang tính “kích thích tức thời”

GS Nguyễn Đình Cử nhận định việc thưởng tiền hay trợ cấp một lần không thể tạo ra tác động dài hạn. “Gia đình chỉ quyết định sinh con khi họ có niềm tin vào môi trường sống, dịch vụ y tế – giáo dục, nhà ở và việc làm ổn định”, ông nói.

Bác sĩ Trần Ngọc Hải, Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ, cho rằng muốn tăng mức sinh lên mức thay thế cần chiến lược đa trụ cột, tập trung vào văn hóa, xã hội và y tế, thay vì chỉ là vấn đề tài chính. Ngành y tế phải đảm bảo ba nhiệm vụ: chất lượng thai kỳ, giảm tử vong sơ sinh và chuyển chính sách dân số từ tính “mệnh lệnh” sang hỗ trợ, khuyến khích.

Dịch vụ công phải đi trước: giáo dục – y tế – nhà ở

Theo GS Long, khái niệm “lương đủ nuôi con” chỉ khả thi khi hệ thống dịch vụ công được nâng chất. “Người dân còn loay hoay với chi phí học hành, bệnh viện, nhà trẻ… thì khó ai dám sinh thêm con”, ông nói.

Ông Phạm Chánh Trung (Chi cục Dân số TP.HCM) cho rằng để người dân an tâm sinh con, chính sách phải tập trung vào bốn lĩnh vực then chốt: Y tế, Giáo dục, Nhà ở, Thuế thu nhập cá nhân.

Cùng với đó là tạo dựng môi trường thuận lợi: nhà trẻ gần nơi làm việc, bảo đảm chỗ ở phù hợp, tạo điều kiện việc làm ổn định và thay đổi nhận thức xã hội về vai trò gia đình.

Địa phương cần cơ chế “thích ứng” theo thực tế

GS Long nhận định việc ban hành Luật Dân số là cần thiết trong bối cảnh Việt Nam vừa bước vào giai đoạn già hóa nhanh. Tuy nhiên, mọi chính sách cần thiết kế theo vùng, không áp dụng một khuôn mẫu cho cả nước.

Tại TP.HCM – một trong 21 tỉnh thành có mức sinh thấp nhất – tổng tỉ suất sinh chỉ đạt 1,43 con/phụ nữ, cách xa mức thay thế. Dù đang ở đỉnh dân số vàng với hơn 70% dân số trong độ tuổi lao động, TP cũng đứng trước nguy cơ già hóa nhanh với hơn 1,46 triệu người cao tuổi.

Để kéo mức sinh lên 1,6 con/phụ nữ theo mục tiêu quốc gia, TP đã đưa ra chính sách mới: phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi được hỗ trợ 5 triệu đồng, tăng thêm 2 triệu so với trước.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khoản hỗ trợ này chỉ mang tính động viên. Nếu không song hành với cải thiện dịch vụ công, môi trường sống và an sinh xã hội, thì mức sinh khó có thể bật tăng.