Sau sáp nhập, hơn 11.000 trụ sở và khu đất công vẫn bỏ không, lãng phí hàng chục nghìn tỷ đồng

Dù hàng nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư đã được đưa vào sử dụng hoặc bố trí cho các mục đích công cộng sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy, cả nước hiện vẫn còn hơn 11.000 cơ sở chưa được khai thác hiệu quả, tạo áp lực lớn đối với công tác quản lý tài sản công.

Thông tin được bà Trần Diệu An, Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), đưa ra tại cuộc họp về sắp xếp và xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy diễn ra chiều 1/6.

Theo bà An, tính đến ngày 27/5, các địa phương đã xử lý hoặc đưa vào khai thác 4.709 cơ sở nhà, đất dôi dư sau khi thu hồi và chuyển giao. Đối với khối bộ, ngành và cơ quan trung ương, số lượng cơ sở đã được xử lý là 3.446.

Hiện nay, việc quản lý và sử dụng tài sản công đang được các bộ, ngành và địa phương đẩy mạnh triển khai theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, nhiều địa phương đã tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có nhằm tránh phát sinh đầu tư mới và hạn chế lãng phí.

Đối với các xã không còn giữ vai trò trung tâm của huyện cũ, nhiều cán bộ vẫn tiếp tục làm việc tại các trụ sở trước sáp nhập để khai thác hiệu quả hạ tầng sẵn có.

Theo báo cáo tổng hợp, đã có 26.447 cơ sở nhà, đất được các địa phương hoàn thành bước rà soát, sắp xếp và xử lý ban đầu. Nhiều cơ sở dôi dư được ưu tiên chuyển đổi công năng để phục vụ các nhu cầu thiết yếu của người dân.

Việc cơ cấu lại quỹ nhà, đất không chỉ giúp bổ sung nguồn lực cho hệ thống dịch vụ công mà còn góp phần tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư. Bộ Tài chính ước tính số tiền tiết giảm từ việc không phải thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng cho các công trình y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao và các công trình công cộng khác lên tới khoảng 30.000 tỷ đồng.

Cụ thể, có 3.015 cơ sở được bố trí cho lĩnh vực giáo dục và đào tạo; 648 cơ sở phục vụ y tế; 2.385 cơ sở dành cho các hoạt động văn hóa, thể thao; và 626 cơ sở phục vụ các mục đích công cộng khác.

Tuy nhiên, tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều. Một số tỉnh như Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn và An Giang chỉ còn số lượng nhỏ cơ sở chưa xử lý, trong khi nhiều địa phương khác vẫn còn tồn đọng khối lượng lớn.

Đến nay, khối địa phương vẫn còn 11.412 cơ sở chưa hoàn tất xử lý hoặc chưa được khai thác hiệu quả. Trong số này, 5.329 cơ sở đã được bàn giao cho đơn vị quản lý nhưng chưa đưa vào sử dụng; 2.823 cơ sở đã có phương án xử lý được phê duyệt nhưng chưa hoàn thành triển khai; và 3.260 cơ sở vẫn chưa có phương án xử lý cụ thể.

Ở khối cơ quan trung ương, còn 702 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, trong đó có 474 cơ sở chưa được ban hành quyết định xử lý. Một số đơn vị như Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Tòa án nhân dân tối cao vẫn còn nhiều cơ sở nhà, đất chưa được giải quyết dứt điểm.

Theo Bộ Tài chính, nguyên nhân chính xuất phát từ việc khối lượng tài sản phát sinh quá lớn trong thời gian ngắn và được triển khai đồng thời trên phạm vi cả nước. Bên cạnh đó, mô hình tổ chức mới đặt ra những yêu cầu khác biệt so với hệ thống trụ sở cũ, buộc các địa phương phải điều chỉnh phương án bố trí và sử dụng tài sản một cách linh hoạt hơn.

Ngoài ra, nguồn cung nhà, đất dôi dư tăng mạnh trong khi nhu cầu sử dụng thực tế lại giảm, đặc biệt đối với các cơ sở có quy mô nhỏ hoặc nằm ở vùng sâu, vùng xa, khiến việc tìm kiếm tổ chức, cá nhân thuê hoặc khai thác gặp nhiều khó khăn.

Để thúc đẩy tiến độ xử lý, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến quản lý và sử dụng tài sản công, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành và địa phương đẩy nhanh việc đưa tài sản vào khai thác thực tế. Kết quả xử lý nhà, đất dôi dư cũng sẽ được đưa vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu cơ quan, đơn vị.

Liên quan đến hơn 5.300 cơ sở đã được chuyển giao cho các tổ chức phát triển quỹ đất và đơn vị quản lý nhà, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), cho biết các đơn vị sẽ triển khai khai thác theo nhiều hình thức như bố trí tạm thời cho cơ quan nhà nước sử dụng, cho thuê ngắn hạn hoặc thực hiện giao đất, cho thuê đất theo quy định hiện hành.

Tuy nhiên, do phần lớn các hoạt động chuyển giao mới hoàn tất từ đầu năm 2026, thậm chí nhiều địa phương chỉ hoàn thành vào tháng 5/2026, nên các đơn vị quản lý cần thêm thời gian để rà soát, phân loại và xây dựng phương án khai thác phù hợp đối với từng cơ sở.

Trong dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù, Bộ Tài chính cũng đề xuất đơn giản hóa thủ tục xây dựng phương án khai thác tài sản công. Theo đó, thay vì phải lập kế hoạch định kỳ trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, các đơn vị có thể báo cáo và xin ý kiến ngay sau khi hoàn thiện phương án đối với từng cơ sở hoặc từng nhóm cơ sở nhà, đất.

Bên cạnh đó, cơ chế điều phối giữa các cấp quản lý được đề xuất theo hướng linh hoạt hơn. Trường hợp cấp xã chưa đủ điều kiện tổ chức khai thác, tài sản có thể được chuyển lên cấp tỉnh để xử lý. Nếu phương án khai thác ban đầu không còn phù hợp, cơ quan có thẩm quyền sẽ được phép điều chỉnh sang hình thức khác nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng cao nhất.