Sandbox: Đòn bẩy cho thị trường tài sản số Việt Nam

Không chỉ là điểm sáng trên bản đồ tiền mã hóa, Việt Nam đang nổi lên như một trong những quốc gia có tỷ lệ sở hữu tài sản số cao nhất toàn cầu – một thực tế cho thấy tiềm năng không nhỏ của thị trường số hóa, nếu được khai thông bằng những cơ chế thử nghiệm đúng đắn.

Một khung pháp lý được thiết kế bài bản không chỉ giúp bảo vệ nhà đầu tư, mà còn tạo nền móng vững chắc cho một hệ sinh thái tài sản số an toàn, minh bạch và phát triển bền vững. Tuy nhiên, dù đã nhiều lần được đưa lên bàn nghị sự, hành lang pháp lý cho lĩnh vực này tại Việt Nam vẫn đang dừng ở mức dự thảo – điều khiến thị trường đầy tiềm năng này vẫn nằm trong thế… chờ đợi.

Thách thức lớn: Luật phải chạy kịp công nghệ

Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Bình Nguyễn (Đại học RMIT Việt Nam), xây dựng một khung pháp lý toàn diện cho tài sản số không chỉ là bài toán nan giải với Việt Nam mà còn là thách thức toàn cầu. Ngay cả các quốc gia tiên phong về đổi mới như Mỹ, Singapore hay Thụy Điển cũng đang loay hoay tìm công thức dung hòa giữa đổi mới công nghệ và an toàn hệ thống.

“Việt Nam không thể ôm đồm toàn bộ ngay từ đầu. Cần lựa chọn những lĩnh vực cấp thiết để ưu tiên xây dựng luật trước – như hoạt động giao dịch tài sản số, phân loại tài sản kỹ thuật số rõ ràng, kiểm soát rủi ro từ stablecoin... rồi dần mở rộng,” Tiến sĩ Bình khuyến nghị.

Đồng quan điểm, bà Lynn Hoàng – Giám đốc Quốc gia Binance – cho rằng việc Chính phủ Việt Nam lựa chọn thử nghiệm tài sản số thông qua cơ chế sandbox là bước đi đáng khích lệ. Điều này cho thấy Việt Nam đã sẵn sàng nhập cuộc với làn sóng chuyển đổi số toàn cầu.

Tuy nhiên, theo bà Lynn, từ định hướng chính sách đến hành lang pháp lý thực sự vẫn là một chặng đường dài. “Nếu không kịp thời xây dựng khung pháp lý kiến tạo, Việt Nam có thể đánh mất cơ hội vươn lên. Ngược lại, nếu đi đúng hướng, chúng ta hoàn toàn có thể bứt phá”, bà nhấn mạnh.

Bà cũng lưu ý rằng blockchain không chỉ phục vụ giao dịch tài sản số, mà có thể ứng dụng trong hàng loạt lĩnh vực như tài chính, logistics, giáo dục, y tế. Một khung luật quá khắt khe sẽ vô hình trung kìm hãm đổi mới sáng tạo và khiến Việt Nam tụt lại phía sau.

Làm luật thế nào để không bỏ lại doanh nghiệp Việt?

Các chuyên gia đều thống nhất: luật phải đồng hành với thực tiễn. Bên cạnh việc phù hợp với thông lệ quốc tế và kích thích đầu tư, khung pháp lý cần đảm bảo không tạo ra rào cản quá lớn khiến doanh nghiệp nội địa bị lép vế trên sân nhà.

Ngoài ra, các yếu tố an toàn cũng cần được đặt lên hàng đầu, trong đó có việc áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về KYC (xác minh danh tính) và AML (chống rửa tiền).

Ông Giang Trần – Giám đốc Vườn ươm FPT – nhìn nhận, dù chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh, Việt Nam vẫn là một trong những quốc gia năng động nhất về blockchain. “Có thể đi chậm một bước, nhưng đi chắc. Dựa vào công nghệ để quản lý thay vì cấm đoán, mới là cách khôn ngoan để cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát”, ông nói.

Sandbox – cơ chế thử nghiệm để bứt phá

Trong Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ Số, tài sản số và cơ chế sandbox được xem là trụ cột. Theo định nghĩa trong dự thảo, tài sản số là tài sản vô hình dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập và xác thực bằng công nghệ, có giá trị và được pháp luật bảo vệ như một quyền tài sản.

Dự thảo nhấn mạnh: Chính phủ sẽ quy định cụ thể từng loại hình tài sản số và dịch vụ liên quan; xây dựng cơ chế quản lý linh hoạt theo điều kiện thực tiễn; đồng thời đảm bảo quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức và ngăn chặn rủi ro.

Tại địa phương, Đà Nẵng đang trở thành “vùng đất thử” đầy hứa hẹn. Ông Lê Sơn Phong – Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố – cho biết, thành phố đang chủ động triển khai sandbox cho các công nghệ đột phá, trong đó có blockchain và tài sản số.

“Công nghệ không thể phát triển nếu thiếu niềm tin, thiếu thể chế phù hợp và thiếu động lực đổi mới. Chúng tôi định vị vai trò kiến tạo của chính quyền để dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương,” ông Phong nhấn mạnh.

Một ví dụ cụ thể là việc Đà Nẵng đã phê duyệt thử nghiệm thanh toán bằng stablecoin (USDT) cho du khách quốc tế. Theo ông Võ Đức Anh – Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Đổi mới Sáng tạo Đà Nẵng – mô hình này đã vượt qua vòng thẩm định đầu tiên và đang được trình lên các cơ quan quản lý để tiếp tục thử nghiệm trước khi triển khai rộng rãi.

Đại diện Binance nhận định, nếu được đồng hành bởi các chính sách linh hoạt, Đà Nẵng hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hút vốn đầu tư quốc tế. Bà gợi ý, thành phố có thể tham khảo mô hình từ UAE – quốc gia đã thu hút hàng tỷ USD đầu tư vào lĩnh vực tài sản số chỉ trong một năm nhờ hành lang pháp lý thân thiện với đổi mới.