Quan ngại về khoản nợ "khủng" của Lào

 Trang mạng thebanker.com ngày 16/2 có bài viết phân tích tình trạng nợ của Lào và những quan ngại liên quan đến những khoản nợ này.

Tháng 8/2020, Moody’s đã hạ mức xếp hạng tín nhiệm của Lào xuống mức Caa2 với triển vọng tiêu cực, một xếp hạng cảnh báo khả năng vỡ nợ cao. Tiếp đó, tháng 9/2020, Lào bị Fitch Ratings hạ cấp từ B- xuống CCC.

Trớ trêu thay, đây là hai tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế được đưa vào để giúp Bộ Tài chính Lào (MOFL) mở rộng phạm vi trái phiếu của nước này ra thị trường quốc tế. Việc hạ cấp đã khiến công tác phát hành trái phiếu trở nên khó khăn hơn và lãi suất cao hơn nhiều trong những năm tới.

Theo số liệu của Bộ Tài chính Lào, năm 2020, nợ công và nợ được bảo lãnh công khai (PPG) của Lào đạt 13,3 tỷ USD, tương đương 72% giá trị Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) 18,5 tỷ USD của Lào. Con số này sẽ ở mức tương tự trong năm 2021, khi GDP dự kiến của Lào sẽ tăng 2,3%, so với mức tăng 0,5% trong năm 2020.

Báo cáo mới nhất của Ngân hàng Thế giới (WB) về kinh tế Lào trong tháng 8/2021 cho biết, tỷ lệ thanh toán nợ công nước ngoài của Lào chiếm 39,2% tổng thu ngân sách của chính phủ trong năm 2020 và dự kiến từ năm 2021-2025, các khoản nợ đến hạn hàng năm mà Lào phải thanh toán sẽ đạt mức trung bình khoảng 1,3 tỷ USD, trong đó hơn một nửa là theo điều kiện thương mại.

Thâm hụt tài chính của Lào đã thu hẹp nhẹ từ 5,2% năm 2020 xuống còn khoảng 4% năm 2021 nhờ cải thiện thu ngân sách và cắt giảm chi tiêu nhưng vẫn ở mức cao.

Tiếp cận các thị trường vốn

Vì sao Lào lại trở nên nổi tiếng với thị trường vốn thế giới? Nguồn gốc này xuất phát từ năm 2009, khi có thông tin về việc Lào chuyển từ trạng thái nước thu nhập thấp sang thu nhập trung bình thấp, đe dọa làm suy giảm vị thế được ưu đãi của nước này đối với các khoản cho vay ưu đãi từ các nhà tài trợ đa phương như WB, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và các nhà tài trợ song phương.

Một chuyên gia kinh tế cấp cao tại một ngân hàng phát triển ở thủ đô Viêng Chăn cho biết: "Nền kinh tế tăng trưởng nhanh, ngân sách và vốn ODA không thể theo kịp nhu cầu. WB, ADB và tất cả các đối tác phát triển không thể đáp ứng được nhu cầu đó".

Chính vì vậy, Lào bắt đầu tìm kiếm nguồn tài trợ khác cho các dự án phát triển cơ sở hạ tầng của nước này. Năm 2010, ADB đề xuất Chính phủ Lào xem xét thị trường trái phiếu. Tuy nhiên, các nỗ lực ban đầu của nước này đã thất bại do Lào vào thời điểm đó chưa được xếp hạng tín nhiệm quốc gia.

Vào thời điểm đó, giới chức Thái Lan đã cho phép trái phiếu chính phủ nước ngoài chưa định giá được bán trên thị trường Thái Lan, nhưng chỉ cho các cá nhân và tập đoàn có giá trị ròng cao. Tập đoàn Twin Pine, một công ty tư vấn tài chính có trụ sở tại Bangkok do Giám đốc điều hành Adisorn Singhsacha thành lập, đã giúp Bộ Tài chính Lào phát hành đợt trái phiếu đầu tiên vào tháng 5/2013, do Ngân hàng Quân đội Thái Lan bảo lãnh. Kể từ năm 2013-2014, Twin Pine đã sắp xếp ba đợt phát hành cho MOFL bằng đồng baht, với lãi suất 4,5% và tổng trị giá 137 triệu USD.

Sau đó vào năm 2014, Chính phủ Thái Lan đã nới lỏng các quy định đối với trái phiếu doanh nghiệp nước ngoài, cho phép phát hành trái phiếu trên thị trường Thái Lan, miễn là có xếp hạng đầu tư BBB + của cơ quan xếp hạng Dịch vụ Thông tin và Xếp hạng Thái Lan. Công ty đủ điều kiện duy nhất tại Lào là Công ty Sản xuất điện (EDL-Gen), một công ty con của Công ty Điện lực Lào (EDL) thuộc sở hữu nhà nước. 25% cổ phần của EDL-Gen được niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Lào vào tháng 1/2011. Với 50% vốn hóa thị trường, EDL-Gen được mệnh danh là ‘Blue Chip’ duy nhất của Lào.

Tháng 6/2021, Lào đã mua lại trái phiếu có thời hạn 3 năm trị giá 150 triệu USD mà nước này đã niêm yết trên Sàn giao dịch Singapore, do tập đoàn Oppenheimer Holding có trụ sở tại New York thu xếp, với lãi suất 6,875%. Sau đó, hai trái phiếu bằng đồng baht của Thái Lan trị giá khoảng 156 triệu USD, do Twin Pine thu xếp, đã được mua lại vào tháng 10 và tháng 11. Ông Singhsacha cho biết: "Mục đích của MOFL luôn là làm thế nào chúng tôi có thể cố gắng hết sức để không bị vỡ nợ".

Năm 2021, Twin Pine đã thu xếp thêm hai đợt phát hành trái phiếu cho EDL-Gen trị giá 5 tỷ baht (153,5 triệu USD), với lãi suất 5,9% và năm nay, công ty này đang lên kế hoạch thu xếp các đợt phát hành mới cho MOFL.

Nhưng trừ Thái Lan, thị trường quốc tế đối với trái phiếu Lào dường như đã cạn kiệt. Oppenheimer đã cố gắng huy động trái phiếu Lào trị giá 350 triệu USD trên thị trường Singapore vào đầu năm 2021, nhưng không thu hút đủ sự quan tâm.

Một nguồn nợ khác

Bên cạnh trái phiếu, nguồn vay chính khác của Lào gần đây là từ Trung Quốc, một bước phát triển khá mới trong hơn một thập kỷ qua hứa hẹn sẽ tăng tốc trong tương lai do các khoản đầu tư ngày càng tăng của Trung Quốc vào nước láng giềng phía Nam

Báo cáo tháng 8/2021 của WB cho biết: "Trung Quốc là nước cho vay lớn nhất (của Lào) và chiếm 47% tổng nợ công nước ngoài của nước này vào năm 2020. Trong tổng số tiền Trung Quốc cho vay, 3/4 là vay theo điều khoản ưu đãi, giảm so với mức 86% trong năm 2016. Gần một nửa khoản trả nợ phải trả (của Lào) trong giai đoạn 2021–2025 sẽ là của Trung Quốc".

Do nợ công vốn đã cao của Lào và lợi nhuận kinh tế đáng ngờ từ dự án, tuyến đường sắt đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về một "cái bẫy nợ" của Trung Quốc đối với Lào. Với cách thức cấu trúc tài chính cho 30/70 liên doanh Lào-Trung đứng sau dự án, phần nợ do Chính phủ Lào bảo lãnh chỉ là 720 triệu USD, trong đó 470 triệu USD dưới dạng khoản vay từ Ngân hàng Xuất Nhập khẩu Trung Quốc, lãi suất 2,3% với thời hạn 35 năm sau thời gian ân hạn 5 năm.

Jeremy Zook, chuyên gia phân tích về Lào tại Fitch Ratings ở Hong Kong (Trung Quốc), cho biết: "Tác động ngay lập tức của tỷ lệ nợ trên bảng cân đối kế toán quốc gia là không lớn. Nhưng câu hỏi lớn hơn là về lợi nhuận cuối cùng của tuyến đường sắt. Không có sự bảo lãnh trực tiếp của Chính phủ (Lào) đối với khoản nợ, song đây có thể là một sự đảm bảo ngầm rằng Lào có thể phải can thiệp nếu mọi thứ không suôn sẻ".

Tuy nhiên, số nợ công hiện tại của Lào không liên quan nhiều đến đường sắt mà liên quan nhiều đến sản xuất điện. WB cho biết: "Ngành năng lượng, chủ yếu do EDL đại diện, đóng vai trò quan trọng trong tích lũy nợ công và trả nợ. Khi tình trạng tài chính của EDL xấu đi, việc công ty không có khả năng trả nợ sẽ trở thành gánh nặng tài chính trực tiếp cho Chính phủ Lào".

Sự khác biệt giữa nợ EDL và nợ EDL-Gen phải được nhìn nhận rõ ràng. EDL do MOFL sở hữu 100%. EDL-Gen do EDL sở hữu 51%, nhà đầu tư cổ phần sở hữu 25% và một công ty tư nhân Lào có vốn đầu tư vào thủy điện tại Lào và Việt Nam sở hữu 24%. Nợ EDL-Gen không được coi là nợ được chính phủ bảo lãnh, do đó, trái phiếu của EDL-Gen không được chính phủ bảo lãnh.Ngoài EDL-Gen, EDL thành lập một công ty con mới vào năm 2020 có tên EDL-Transmission như một liên doanh 90/10 giữa Công ty Lưới điện Phương Nam Trung Quốc và EDL.

Với những khó khăn về tài chính của EDL hiện tại, liên doanh nên giúp chính phủ mở rộng lưới điện, cho phép Lào mở rộng thị trường xuất khẩu điện sang các nước láng giềng. Xuất khẩu điện của Lào vào năm 2021 lên tới hơn 2 tỷ USD, với khoảng 90% là sang nước láng giềng Thái Lan.

Liên doanh EDL-Transmission được coi là tích cực đối với Lào về mặt kinh tế trong ngắn hạn, nhưng cũng là một ví dụ khác về sự phụ thuộc ngày càng tăng của Lào vào Trung Quốc. Ông Zook nói: "Chỉ cần có thể xây dựng cơ sở hạ tầng tốt hơn, tôi nghĩ, sẽ là một điều tích cực. Và đối với chính phủ, điều này đã cung cấp một sự thúc đẩy thanh khoản trong ngắn hạn, vì có một khoản phí trả trước được trả cho việc thuê các đường truyền hiện có sẽ mang lại cho Nhà nước khoảng 600 triệu USD trả trước và một khoản phí hàng năm sau đó. Tuy nhiên, bên cạnh chi phí chính trị tiềm ẩn, Lào sẽ mất đi một số lợi ích đến từ những tài sản này trong dài hạn".

Các lựa chọn của chính phủ

Cách tiếp cận của Chính phủ Lào để giải quyết tình trạng nợ công đang gia tăng là tăng cường thu ngân sách và cắt giảm các khoản chi tiêu không cần thiết. Chính phủ cũng đã bán bớt một số doanh nghiệp nhà nước làm ăn thua lỗ để huy động vốn và giảm lỗ. Chính phủ cũng tuyên bố sẽ đưa tỷ lệ nợ công trên GDP xuống 65% vào năm 2025, một mục tiêu mà hầu hết các nhà quan sát cho là đầy tham vọng. Chính phủ cũng đang tiếp cận nhà hảo tâm chính là Trung Quốc.

Bên cạnh các liên doanh lớn với Trung Quốc trong lĩnh vực đường sắt và truyền tải điện, có dấu hiệu cho thấy các ngân hàng Trung Quốc đã cắt giảm được một số khoản nợ cho Lào và đang âm thầm tái cơ cấu nợ ngân hàng. Ông Zook nói: "Như chúng ta đã thấy vào năm 2020, các khoản thanh toán nợ trả cho Trung Quốc về cơ bản bằng 0, khi nói đến các khoản thanh toán gốc.

Vì vậy, có vẻ như đã có một số hình thức hoãn thanh toán nợ gốc trong ngắn hạn. Nhưng theo một số nhà quan sát, Chính phủ Lào có thể làm được nhiều hơn thế. Ông Alex Kremer, Giám đốc WB tại Lào cho biết Lào có thể tăng cường uy tín tín dụng của mình bằng cách cải thiện tính minh bạch về nợ, tăng thêm doanh thu, giải quyết các khó khăn tài chính của EDL, tăng cường giám sát các đề xuất đầu tư công và cam kết thực hiện một chiến lược tài khóa thân thiện với tăng trưởng, tập trung vào xây dựng nguồn vốn con người.

Biên dịch từ The Banker