Propane và cuộc chiến thương mại: khi hai thị trường không thể "Unlink"

Trong suốt hơn một thập kỷ qua, propane Mỹ đã đi từ một mặt hàng thừa mứa sau các giếng dầu đá phiến thành một câu chuyện xuất khẩu thành công bậc nhất của ngành năng lượng Hoa Kỳ. Nhưng rồi đòn thuế quan 125% từ Trung Quốc – để đáp trả cú đánh thương mại từ chính quyền Trump – đã làm lung lay toàn bộ chuỗi giá trị này.

 

Propane: Từ vùng Texas đến dây chuyền nhựa tại Trung Quốc

Hầu hết anh em nghĩ đến propane là nghĩ tới những bình gas mini khi đi cắm trại hay sưởi ấm vùng nông thôn. Nhưng đằng sau những thùng gas ấy là một ngành công nghiệp trị giá hàng chục tỷ USD.

Propane – vốn là sản phẩm phụ của dầu và khí đá phiến – được Mỹ xuất khẩu mạnh mẽ từ 2013. Đến 2023, Trung Quốc tiêu thụ gần 400,000 thùng/ngày từ Mỹ, đứng thứ hai chỉ sau Nhật. Tuy nhiên, điều thú vị là: phần lớn lượng này không dùng để nấu nướng, mà được đưa vào các nhà máy PDH (Propane Dehydrogenation) để tạo ra propylene, tiền chất của nhựa.

Thành phẩm quay trở lại Mỹ và thế giới dưới dạng: vỏ chai, túi nylon, thảm, vỏ xe, nệm mút, thậm chí là gọng kính – một chuỗi khép kín, nơi Mỹ xuất nguyên liệu - Trung Quốc sản xuất - thế giới tiêu thụ.

Thuế quan làm vỡ liên kết cung cầu

Căng thẳng thương mại đã đánh trực diện vào mắt xích quan trọng nhất. Khi Trump áp 145% thuế nhập khẩu vào hàng Trung Quốc, Bắc Kinh ngay lập tức phản đòn bằng mức thuế tương tự lên hàng hóa Mỹ, trong đó có propane.

Kết quả? Giá propane Mỹ rớt ~15%, nhưng vẫn trở nên không cạnh tranh tại Trung Quốc. Các nhà máy PDH bên kia Thái Bình Dương buộc phải cắt giảm nhập từ Mỹ, dù năng lực sản xuất đang mở rộng nhanh chóng.

Điều đáng nói là: Trung Quốc hiện chưa có nguồn thay thế nào đủ sức bù đắp lượng thiếu hụt từ Mỹ. Và phía Mỹ cũng không có thị trường tiêu thụ nào lớn bằng Trung Quốc để tiêu thụ lượng thặng dư này.

Hạ tầng vẫn được xây dựng – nhờ hợp đồng dài hạn

Điều tưởng như nghịch lý là: giữa lúc rủi ro địa chính trị gia tăng, hàng tỷ USD vẫn đang được đổ vào hạ tầng xuất khẩu propane. Lý do? Các hợp đồng dài hạn đã được ký trước – và bên mua phải trả tiền cho công suất dù có dùng hay không.

Enterprise đang mở rộng cảng tại Houston, Oneok và MPLX chi $1.4 tỷ để xây thêm cảng Galveston. Với nhà đầu tư hạ tầng, đây là mô hình “supersafe”: thu tiền đều đặn bất kể thế giới biến động thế nào.

Góc nhìn đầu tư: Đòn thuế là tạm thời – mối liên kết cung cầu mới là dài hạn

Câu hỏi đặt ra: Liệu cú sốc thuế quan này có làm đứt chuỗi giá trị Mỹ-Trung về propane?

Câu trả lời – có lẽ là không thể. Đây là mối quan hệ kinh tế cấu trúc: Mỹ thừa nguồn cung, Trung Quốc cần nguyên liệu để sản xuất. Các thị trường khác như Ấn Độ, châu Âu có thể hấp thụ phần nhỏ, nhưng khó thay thế vai trò của Trung Quốc.

Với các nhà đầu tư vào lĩnh vực năng lượng hạ tầng hoặc midstream, biến động giá ngắn hạn ít quan trọng hơn các hợp đồng dài hạn và cấu trúc thị trường không dễ thay đổi.

Nếu anh em đang theo dõi các quỹ như Catalyst Energy Infrastructure Fund – đây là lúc họ đi “long” vào các công ty có exposure vào chuỗi giá trị propane, nhưng vẫn đảm bảo dòng tiền nhờ hợp đồng take-or-pay.

Cuộc chiến thương mại chỉ là một phần của bức tranh. Khi các nhà máy PDH mới tại Trung Quốc cần hoạt động và các doanh nghiệp Mỹ cần tiêu thụ khí đá phiến dư thừa, propane sẽ tiếp tục là mạch liên kết không thể tách rời giữa hai siêu cường – bất chấp địa chính trị có gây gió ngược đến đâu đi nữa.