Pháp luật phải "Dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thực hiện"

Phát biểu trước Quốc hội chiều 4/11, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật “dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thực hiện”, loại bỏ tình trạng luật khó thi hành, chồng chéo và tạo rào cản cho người dân, doanh nghiệp. Ông cũng yêu cầu siết chặt kiểm soát quyền lực, đẩy mạnh phân cấp đi đôi với trách nhiệm và nguồn lực, hướng tới một Nhà nước pháp quyền minh bạch, phục vụ nhân dân.

Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật “dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thực hiện”, với tinh thần mỗi điều luật phải sáng rõ, mạch lạc, không để lọt kẽ hở cho sự lạm dụng hay né tránh. Ông khẳng định, pháp luật chỉ thật sự có sức mạnh khi được viết giản dị, minh bạch và đi thẳng vào đời sống.

Chiều 4/11, trước khi Quốc hội bước vào phiên thảo luận tổ về dự thảo Văn kiện trình Đại hội Đảng XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng, định hướng những nội dung cốt lõi cần tập trung góp ý. Ông nhấn mạnh đây là thời điểm để các đại biểu – những người đang trực tiếp tham gia xây dựng hệ thống pháp luật – đóng góp cho “bản đồ” phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo Tổng Bí thư, nhiệm vụ lập pháp không chỉ dừng ở việc ban hành luật, mà là bảo đảm luật đi vào đời sống, trở thành công cụ hữu hiệu trong quản trị quốc gia. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy “luật thì đúng mà làm thì khó”, khi nhiều văn bản được soạn thảo công phu nhưng cán bộ không dám làm, doanh nghiệp lúng túng, người dân vướng mắc. Ông yêu cầu các đại biểu chỉ rõ nguyên nhân – từ chồng chéo, mâu thuẫn trong quy định đến sự thiếu đồng bộ trong thực thi.

Nhấn mạnh yêu cầu phải xây dựng hệ thống pháp luật “dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thực hiện”, Tổng Bí thư cho rằng câu chữ trong luật cần ngắn gọn, minh bạch, không được “đánh đố” người áp dụng, không tạo khoảng mờ cho sự lạm dụng hay né tránh. Chính sách phải đo được tác động, kiểm soát được rủi ro và đặc biệt là “tạo thuận lợi chứ không tạo thêm thủ tục”. “Một đạo luật tốt không phải là đạo luật viết hay, mà là đạo luật đi được vào cuộc sống”, ông nói.

Về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Tổng Bí thư khẳng định: Nhà nước pháp quyền không chỉ là có nhiều luật, mà phải là sự thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, là minh bạch, là kiểm soát quyền lực, là trách nhiệm giải trình trước nhân dân. Ông đặt câu hỏi: “Chúng ta đã đủ cơ chế để quyền lực bị ràng buộc trong khuôn khổ pháp luật chưa? Còn tình trạng nào người dân phải ‘xin’ những thứ lẽ ra họ được ‘hưởng’ không?” – nếu câu trả lời là có, thì Nhà nước pháp quyền vẫn chưa hoàn chỉnh.

Đề cập đến phân cấp, phân quyền, Tổng Bí thư nhấn mạnh tinh thần “quyền phải đi cùng trách nhiệm, và trách nhiệm phải đi cùng nguồn lực”. Không thể “đẩy việc xuống”, “đẩy rủi ro xuống”, mà phải trao cho cấp dưới đầy đủ thẩm quyền, công cụ và “vùng an toàn pháp lý” để dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Ông cũng cảnh báo việc “tinh gọn bộ máy” không được dẫn tới “sinh thêm tầng nấc xin – cho” trong thực tế.

Trước bối cảnh thế giới và trong nước biến đổi nhanh chóng, Tổng Bí thư yêu cầu đổi mới tư duy, tránh lối mòn “cách nói cũ, cách làm cũ”. Ông kêu gọi đại biểu đóng góp bằng ví dụ cụ thể từ thực tiễn ngành, địa phương mình – nơi nào còn thủ tục rườm rà, nơi nào người dân bức xúc, nơi nào còn “chạy cơ chế” – để các văn kiện trình Đại hội XIV thực sự là bước ngoặt cho cải cách thể chế và quản trị quốc gia.