Petrodollar không phải sức mạnh lớn nhất của đồng USD

Mỗi khi giá dầu biến động mạnh hoặc xuất hiện thông tin một quốc gia muốn thanh toán thương mại bằng đồng tiền khác, những dự báo về sự suy yếu của hệ thống petrodollar lại xuất hiện. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, việc chỉ nhìn vào dầu mỏ có thể khiến người ta bỏ lỡ bản chất thực sự đằng sau vị thế thống trị của đồng USD.

Trong nhiều thập kỷ, quan điểm phổ biến cho rằng sức mạnh của USD đến từ việc dầu mỏ được giao dịch bằng đồng bạc xanh. Theo lập luận này, nếu dầu không còn được định giá bằng USD, vị thế của đồng tiền Mỹ sẽ bị đe dọa nghiêm trọng. Tuy nhiên, ông Marc Chandler, Giám đốc chiến lược của Bannockburn Global Forex, cho rằng đây là cách nhìn chưa đầy đủ.

Theo ông Chandler, các nước xuất khẩu dầu ở Trung Đông không lựa chọn USD vì muốn tạo ra sức mạnh cho đồng tiền này. Ngược lại, họ sử dụng USD vì đây đã là đồng tiền được chấp nhận rộng rãi nhất trong thanh toán và tài chính quốc tế. Nói cách khác, petrodollar là hệ quả của vị thế thống trị của USD chứ không phải nguyên nhân tạo ra vị thế đó.

Sức mạnh thực sự của đồng USD nằm ở vai trò trung tâm trong toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu. Đồng tiền này không chỉ được sử dụng trong thương mại mà còn là công cụ lưu trữ giá trị, vay nợ, đầu tư và phòng ngừa rủi ro. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), khoảng 85% các giao dịch ngoại hối toàn cầu có sự tham gia của USD ở ít nhất một bên. Trong khi thương mại hàng hóa toàn cầu đạt khoảng 40.000 tỷ USD mỗi năm, thị trường ngoại hối lại ghi nhận khối lượng giao dịch lên tới 9.600 tỷ USD mỗi ngày.

Chính quy mô khổng lồ đó tạo nên một mạng lưới tài chính khó thay thế. Để thay thế đồng USD không chỉ cần một đồng tiền mới, mà còn cần một hệ thống pháp lý, thị trường vốn và cơ chế đảm bảo an ninh có quy mô tương đương. Hiện nay chưa có quốc gia hay khu vực nào đáp ứng được điều kiện đó.

Dù vậy, một số dấu hiệu thay đổi đang xuất hiện. Việc Mỹ sử dụng đồng USD như một công cụ địa chính trị, bao gồm đóng băng tài sản của Nga hay gây áp lực lên chính sách tiền tệ, khiến nhiều quốc gia bắt đầu tìm cách đa dạng hóa dự trữ. Các ngân hàng trung ương tăng mua vàng, trong khi Trung Quốc thúc đẩy hệ thống thanh toán quốc tế CIPS nhằm giảm phụ thuộc vào mạng lưới thanh toán do phương Tây chi phối.

Tuy nhiên, những động thái này mới chỉ mang tính phòng ngừa rủi ro hơn là thách thức trực tiếp vị thế của đồng USD. Hệ thống tài chính toàn cầu vẫn vận hành chủ yếu dựa trên đồng bạc xanh, và điều đó giải thích vì sao Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Nói cách khác, vị thế của USD không phụ thuộc vào việc dầu mỏ được giao dịch bằng đồng tiền nào. Sức mạnh thực sự của nó nằm ở một hệ sinh thái tài chính toàn cầu đã được “đô la hóa” sâu rộng trong nhiều thập kỷ và hiện vẫn chưa có đối thủ đủ sức thay thế.