"Nới lỏng" án tử tham nhũng: Bước ngoặt chính sách hay "lối lùi" kỷ cương?

Chính phủ đề xuất bỏ hình phạt tử hình với 8 tội danh, trong đó có tham ô và nhận hối lộ, thay bằng án tù chung thân không giảm án, đồng thời nâng mức phạt tù, phạt tiền với một số tội phạm để tăng tính răn đe và phù hợp thực tiễn. Tuy nhiên, đề xuất này vấp phải nhiều ý kiến đề nghị cân nhắc thận trọng, đặc biệt với các tội tham nhũng và ma túy.

Chính phủ vừa đề xuất loại bỏ án tử hình với 8 tội danh, trong đó có tham ô, nhận hối lộ và sản xuất – buôn bán thuốc giả. Đây không chỉ là sự điều chỉnh pháp lý thuần túy, mà là bước ngoặt lớn đặt ra câu hỏi gai góc: Liệu công lý có đang nương tay với những tội ác gây tổn hại sâu sắc đến niềm tin xã hội và tính mạng nhân dân?

Sáng 20/5, Đại tướng Lương Tam Quang – Bộ trưởng Bộ Công an – đã trình Quốc hội dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự. Đây là bước điều chỉnh quan trọng sau hơn 8 năm thi hành Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi năm 2017), nhằm khắc phục các bất cập và cập nhật yêu cầu thực tiễn mới trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Điều chỉnh hình phạt: Siết với tội môi trường, kinh tế; giảm với tội đặc biệt nghiêm trọng

Theo Bộ trưởng Công an, một số quy định hiện hành chưa đảm bảo hiệu lực răn đe, nhất là với các nhóm tội phạm đang diễn biến phức tạp và gây bức xúc như: ma túy, môi trường, sản xuất – buôn bán hàng giả, vi phạm an toàn thực phẩm... Vì vậy, Chính phủ đề xuất nâng khung hình phạt tù và tiền với các tội danh này để tăng hiệu quả phòng ngừa và bảo vệ lợi ích hợp pháp của Nhà nước và công dân.

Song song với đó, Chính phủ cũng đề xuất một hướng điều chỉnh gây chú ý: bỏ hình phạt tử hình với 8 trên 18 tội danh hiện còn khung hình phạt tử, chiếm tỷ lệ 44,44%. Thay vào đó, các tội này sẽ bị áp dụng mức án tù chung thân không giảm án, vẫn đảm bảo cách ly vĩnh viễn khỏi đời sống xã hội.

Các tội danh dự kiến bỏ án tử bao gồm: hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân; phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của Nhà nước; sản xuất, buôn bán thuốc giả; phá hoại hòa bình; gián điệp; vận chuyển trái phép chất ma túy; tham ô tài sản; nhận hối lộ.

Dự thảo luật cũng bổ sung quy định không thi hành án tử với người mắc ung thư giai đoạn cuối, người nhiễm HIV giai đoạn AIDS..., nhằm nhân đạo hóa hình phạt trong một số trường hợp đặc biệt.

Nhiều ý kiến lo ngại việc “giảm nhẹ” với tội tham nhũng, ma túy

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng cho biết có hai luồng quan điểm:

Một nhóm đồng tình với đề xuất bỏ tử hình và thay thế bằng án tù chung thân không giảm án ở cả 8 tội danh.

Nhóm còn lại – chiếm đa số trong cơ quan thẩm tra – đề nghị cân nhắc kỹ việc loại bỏ án tử với các tội tham ô, nhận hối lộ và vận chuyển ma túy, do đây là những hành vi đặc biệt nghiêm trọng, gây tổn hại lớn đến lòng tin xã hội và tính mạng người dân.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đồng thời tán thành việc tăng mức hình phạt tù, phạt tiền với tội phạm môi trường, ma túy, an toàn thực phẩm, nhưng yêu cầu làm rõ căn cứ điều chỉnh để đảm bảo tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của từng hành vi.

Về chế tài tiền tệ, cơ quan thẩm tra đồng thuận với việc tăng gấp đôi mức phạt tiền với các tội danh thuộc chương về môi trường và trật tự công cộng. Ngoài ra, cần tuân thủ định hướng trong Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, theo đó ưu tiên áp dụng hình phạt tiền với các tội danh kinh tế, khi khung hình phạt cho phép lựa chọn giữa phạt tù và phạt tiền.

Trình tự rút gọn – hiệu lực từ 1/7

Chính phủ đề xuất xem xét, thông qua dự thảo Luật theo trình tự rút gọn tại kỳ họp thứ 9. Thời điểm luật có hiệu lực thi hành dự kiến từ ngày 1/7/2025, nếu được Quốc hội thông qua.