Nợ xấu leo thang, ngân hàng đối diện nguy cơ thất thoát vốn

Nợ xấu nhóm 5 tại các ngân hàng niêm yết tăng mạnh 43%, nhiều ngân hàng ghi nhận mức tăng gấp 2 - 3 lần, làm dấy lên lo ngại về rủi ro mất vốn. Trước tình hình này, Ngân hàng Nhà nước đang nghiên cứu giải pháp kiểm soát và xử lý nợ xấu theo chỉ đạo từ Chính phủ.

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Công văn 1892/VPCP-KTTH, truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ liên quan đến tình hình nợ xấu gia tăng tại các ngân hàng. Theo đó, Thủ tướng yêu cầu Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nghiên cứu thông tin báo chí về việc nợ xấu nhóm 5 tại nhiều ngân hàng tăng mạnh, đồng thời triển khai các giải pháp kiểm soát và xử lý nợ xấu, hạn chế phát sinh mới, nâng cao chất lượng tín dụng nhằm bảo đảm an toàn hệ thống tài chính.

Nợ xấu nhóm 5 tăng vọt, nhiều ngân hàng chịu áp lực lớn

Tính đến cuối năm 2024, tổng nợ xấu nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) của nhóm ngân hàng quốc doanh niêm yết đạt 43,4 nghìn tỷ đồng, tăng 44% so với năm trước, chiếm 33,2% tổng nợ xấu của 27 ngân hàng niêm yết.

Theo thống kê của TBTCVN, tổng nợ xấu nhóm 5 tại 27 ngân hàng thương mại niêm yết lên tới hơn 130 nghìn tỷ đồng, tăng gần 43% so với đầu năm. Đáng chú ý, một số ngân hàng ghi nhận mức tăng gấp 2 - 3 lần so với năm trước, phản ánh áp lực xử lý nợ xấu ngày càng lớn.

Một ngân hàng thuộc nhóm "big 4" hiện có số dư nợ xấu nhóm 5 cao nhất hệ thống, lên tới gần 20 nghìn tỷ đồng, tăng 52% so với cùng kỳ và chiếm 68% tổng quy mô nợ xấu (nhóm 3 - 5). Tuy nhiên, do quy mô tín dụng lớn, tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng này vẫn duy trì ở mức 1,41%, thuộc nhóm thấp nhất thị trường.

Ngược lại, một ngân hàng quy mô nhỏ lại nằm trong top có nợ xấu cao nhất ngành, với gần 14.000 tỷ đồng nợ xấu, trong đó hơn 13.000 tỷ đồng thuộc nhóm nợ có khả năng mất vốn, chiếm 95% tổng nợ xấu. Hiện ngân hàng này đang thực hiện phương án tái cấu trúc giai đoạn 2023-2025 và triển khai các biện pháp kiểm soát, xử lý nợ xấu để cải thiện chất lượng tài sản.

Áp lực gia tăng khi trích lập dự phòng giảm, nguy cơ mất vốn cao

Một yếu tố đáng lo ngại khác là nhiều ngân hàng đã giảm tỷ lệ trích lập dự phòng trong năm 2024, thấp hơn mức trung bình của các năm trước. Điều này khiến bộ đệm rủi ro suy yếu, làm tăng nguy cơ tổn thất khi nợ xấu tiếp tục gia tăng. Dù tăng trưởng tín dụng vẫn diễn ra mạnh mẽ, hệ thống ngân hàng đối mặt thách thức lớn trong việc kiểm soát chất lượng tài sản và duy trì an toàn vốn.

Theo FiinRatings, từ năm 2022 đến hết quý III/2024, tốc độ tăng trưởng tín dụng của ngành ngân hàng thấp hơn mức tăng của nợ xấu (bao gồm cả nợ nhóm 3-5 và nợ xấu chuyển giao cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam - VAMC). Dự báo năm 2025, nhiều ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng nhỏ và một số ngân hàng tư nhân có tỷ lệ nợ xấu cao hơn mức trung bình ngành, sẽ tiếp tục chịu áp lực lớn về chất lượng tài sản.

Cần khung pháp lý đặc thù để xử lý nợ xấu

Trước thực trạng này, NHNN đang trình Chính phủ đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Các tổ chức tín dụng, trong đó nhấn mạnh việc luật hóa quyền thu giữ tài sản bảo đảm nhằm đẩy nhanh quá trình xử lý nợ xấu. Dự thảo luật đề xuất ba điểm chính:

Luật hóa quy định về quyền thu giữ tài sản bảo đảm.

Luật hóa quy định về kê biên tài sản bảo đảm của bên phải thi hành án.

Luật hóa quy định về hoàn trả tài sản bảo đảm trong các vụ án hình sự hoặc vi phạm hành chính.

Theo chuyên gia phân tích Nguyễn Anh Quân (FiinRatings), Nghị quyết 42 đã tạo cơ chế đặc thù giúp các ngân hàng xử lý nhanh các khoản nợ xấu. Việc luật hóa Nghị quyết 42 sẽ giúp tạo hành lang pháp lý ổn định, đảm bảo quyền lợi ngân hàng và nhà đầu tư. Tuy nhiên, quá trình này cần được thực hiện thận trọng, cân bằng lợi ích giữa ngân hàng và khách hàng, đồng thời tránh tạo ra kẽ hở pháp lý có thể bị lạm dụng.

NHNN cũng nhấn mạnh rằng việc thiếu cơ chế rõ ràng khiến quá trình xử lý tài sản bảo đảm kéo dài, gia tăng rủi ro tín dụng và ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của nền kinh tế. Do đó, nếu quyền thu giữ tài sản bảo đảm được luật hóa, tiến trình xử lý nợ xấu sẽ được đẩy nhanh, giúp khơi thông dòng vốn tín dụng và bảo đảm sự ổn định của hệ thống tài chính.

Theo đó, NHNN kiến nghị bổ sung Điều 198a vào Luật Các tổ chức tín dụng, cho phép ngân hàng và tổ chức xử lý nợ có quyền thu giữ tài sản bảo đảm nếu hợp đồng tín dụng có điều khoản cho phép. Tuy nhiên, việc này phải tuân thủ nguyên tắc công khai, minh bạch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan, tránh lạm dụng quyền thu giữ một cách tùy tiện.