Nhập vàng hay xây sàn? Tìm lối thoát cho thị trường vàng bất ổn

Chênh lệch giá vàng trong nước và quốc tế đang tạo ra một "mặt trận" nóng bỏng, và tăng cung được xem là giải pháp cốt lõi để hạ nhiệt. Tuy nhiên, dù chọn con đường nhập khẩu vàng hay lập sàn vàng, Ngân hàng Nhà nước vẫn phải đối mặt với muôn vàn thách thức trên hành trình kiểm soát thị trường đầy

Nhập khẩu vàng – “liều thuốc mạnh” cho thị trường méo mó?

Tại cuộc họp Thường trực Chính phủ cuối tuần qua, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) khẩn trương kéo giảm chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới về ngưỡng hợp lý – khoảng 1-2%, đồng thời nghiên cứu thành lập sàn giao dịch vàng với nguyên tắc người dân được tự do mua bán, giao dịch minh bạch.

Giải pháp “thượng sách” – nhập khẩu vàng

Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, nhập khẩu vàng chính là “thượng sách” để xử lý gốc rễ sự méo mó của thị trường hiện tại. Việc cho phép nhập khẩu chính thức, sau đó bán sỉ cho các doanh nghiệp bán lẻ sẽ lập lại trật tự thị trường, thay vì để vàng nhập lậu len lỏi mà không kiểm soát được nguồn cung lẫn dòng ngoại tệ chảy ngầm. TS. Nghĩa cho rằng, lập sàn vàng chỉ nên là giải pháp thứ yếu, và nếu có thì sàn chỉ đóng vai trò là nơi giao dịch tập trung, không bán lẻ trực tiếp ra thị trường – tương tự mô hình mà Trung Quốc đang áp dụng thành công.

Lo ngại nhập khẩu vàng gây "chảy máu ngoại tệ" cũng bị phản bác thẳng thừng. TS. Nghĩa dẫn chứng: mỗi năm Việt Nam tiêu thụ khoảng 50 tấn vàng – tương đương 3-4 tỷ USD – thấp hơn nhiều so với 8 tỷ USD chi cho rượu và thuốc lá ngoại nhập. Hơn nữa, vàng là tài sản dự trữ mang tính ổn định và an toàn cao, không thể xem là một “mối nguy” với cán cân ngoại hối.

Sàn vàng – liệu có trị được tận gốc?

Nhiều chuyên gia cho rằng việc thành lập sàn vàng cần hết sức thận trọng. TS. Cấn Văn Lực cảnh báo, nếu mô hình sàn được xây dựng như một sàn hàng hóa thì sẽ dẫn đến tình trạng “vàng hóa nền kinh tế”, đi ngược xu hướng quốc tế. Trong khi đó, đại diện Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), ông Shaokai Fan, thẳng thắn nhìn nhận: việc cấm nhập khẩu suốt hơn một thập kỷ qua không ngăn được vàng nhập lậu – chỉ khiến Nhà nước mất quyền kiểm soát cung ứng chính thức. Nhập khẩu có kiểm soát sẽ giúp thị trường minh bạch hơn.

Mô hình “sàn hybrid” – kết hợp giao dịch tài khoản và giao nhận vàng vật chất – cũng được một số chuyên gia như PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân (ĐH Kinh tế TP.HCM) đề xuất. Tuy nhiên, ngay cả mô hình này cũng không thể né được bài toán nhập khẩu, bởi để người dân có thể rút vàng khi cần, các đơn vị vẫn phải đảm bảo tồn kho vật chất – tức là vẫn phải có nguồn nhập.

Không nhập khẩu – chênh lệch không thể giảm

Thực tế đã chứng minh: trong tháng 4 và 5/2025, chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới từng có lúc lên đến 18-20 triệu đồng/lượng. Sau chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng, khoảng cách này đã giảm về 14-15 triệu đồng/lượng – nhưng vẫn là mức không thể chấp nhận với một thị trường lành mạnh. Ông Shaokai Fan khẳng định: không thể kỳ vọng thu hẹp chênh lệch nếu không tăng cung vàng chính thức.

TS. Đinh Thế Hiển bổ sung: Việt Nam đã 14 năm không cho nhập khẩu vàng, dẫn đến tình trạng khan hiếm mang tính hệ thống. Nếu có nghiên cứu tổng cầu chính xác và cấp hạn ngạch nhập khẩu phù hợp, thì việc bơm cung đều đặn sẽ kéo giá về gần với thế giới, tránh tình trạng thao túng và đầu cơ.

Gỡ nút thắt thể chế và cải cách dài hơi

Về dài hạn, Thủ tướng yêu cầu sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP theo hướng tinh gọn, phù hợp với thực tiễn, hoàn thành trong tháng 6/2025. Đồng thời, Chính phủ yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu đầy đủ về thị trường vàng; thúc đẩy sản xuất vàng trang sức, gia công trong nước để tạo việc làm và giảm phụ thuộc nhập khẩu vàng miếng.

Bên cạnh đó là thông điệp lớn hơn: Nhà nước cần tạo một môi trường đầu tư – kinh doanh an toàn, hấp dẫn, để người dân chọn con đường khởi nghiệp, sản xuất thay vì ôm giữ vàng. Sự tách bạch giữa chức năng quản lý nhà nước và hoạt động kinh doanh vàng cũng là một trong những cải cách được đặc biệt nhấn mạnh.

Chốt lại: Giải bài toán thị trường vàng không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà là thử thách chính sách. Nhập khẩu vàng không phải là rủi ro – mà là công cụ kiểm soát. Không mở “van cung” bằng con đường chính ngạch, thì thị trường sẽ tiếp tục bị thao túng bởi những dòng chảy ngầm – và niềm tin vào điều hành sẽ là thứ bị bào mòn nhanh nhất.