Nhận định giản lược về chiến dịch thuế quan mùa xuân 2025 của chính quyền Trump

1. Một trong những chiến thuật nằm trong hai chiến lược (1) America First và (2) Vây và đối đầu Trung Quốc với đích là Make America (T.) Great Again.

Các động thái của Mỹ trong việc hòa Nga và buông châu Âu cũng có thể được giải thích nếu dựa vào hai chiến lược trên: “Nhà tôi đang bao việc lại có đối thủ nặng ký phía bên kia Thái Bình Dương đang chực soái ngôi tôi. Nhà các anh có điều kiện thì tự đi mà lo lấy sườn phía đông của mình đi.”

2. Mục tiêu của chiến lược thuế quan

Tráo lại bàn cờ kinh tế chính trị thế giới đã định hình được 80 năm, định vị lại bên trắng bên đen và vai trò xe mã tốt của các bên. Phỏng đoán, sau nhiều đàm phán và deals, nhóm các nước thuộc bên trắng lại giữ vai trò quan trọng sẽ tiếp cận lại với mức thuế 10%.

※Giả sử Mỹ bắt đầu với mức thuế quan 10% với hầu như các nước thân cận và đồng minh thì chắc sẽ có nhiều la ối phản đối. Tuy nhiên, với mức thuế quan vừa công bố thì các nước với mức thuế quan tầm 10% có thể tỏ thái độ bên ngoài nhưng trong lòng tự xếp mình vào nhóm thành công.

Dự đoán, sau chiến dịch thuế quan, lại có các chiến dịch khác của Mỹ để thực thi hai chiến lược nói trên.

3. Thời gian của chiến dịch

Từ sau thời gian tuần trăng mật (honeymoon) của chính quyền Trump tới trước kì bầu cử giữa nhiệm kì tháng 11 năm 2026 tại Mỹ.

Chiến dịch thuế quan lần này chắc chắn ảnh hưởng không nhỏ tới lạm phát, việc làm và chứng khoán của kinh tế Mỹ. Đảng Cộng hòa và cả những cái đầu lạnh chiến lược gia như Chánh văn phòng nhà Trắng (vai trò như thủ tướng ở Mỹ) Susie Wiles quá hiểu giới trung lưu bất mãn với chính quyền tiềm nhiệm của Biden là lí do Mr. Trump và đảng Cộng hòa thắng cử lớn năm 2024. Tuy nhiên, các tầm lớp này cũng là đối tượng dễ ảnh hưởng bởi lạm phát nhất. Nếu tầm này năm sau, lạm phát tăng và kinh tế Mỹ không cải thiện thì có khả năng chính quyền Trump sẽ phải thỏa hiệp điều chỉnh để tránh cho việc đảng Cộng hòa mất Lưỡng viện và tổng thống sẽ thành vịt què lameduck từ năm 2026.

4. Đối sách của Việt Nam

Từ đầu năm 2025, Việt Nam đã rất nỗ lực để giảm thâm hụt thương mại và cả Make T. Great again với bằng chứng là Mr. Trump đã nói Việt Nam là nhà đàm phán tuyệt vời. Tuy nhiên vì nhiều lý do Việt Nam phạm khá trầm trọng vào chiến lược thứ (2) nói trên theo đánh giá hiện nay của Mỹ. Theo giới quan sát thương mại thì việc Việt Nam trở thành một đầu mối để Trung Quốc thực thi chiến thuật mậu dịch gián tiếp (roundabout trade) đã khá nổi tiếng và có cả một số nghiên cứu học thuật kiểm chứng điều này. Nên nhớ là đối với chính quyền Trump thì ngay cả với đồng minh thân cận và hàng xóm như Canada và Mexico nếu phạm chiến lược (2) nói trên thì cũng bị đối xử khá mạnh tay.

Lập tổ phản ứng nhanh, cử đặc sứ, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cùng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp là việc cần làm. Tuy nhiên, Việt Nam cũng nên nhìn lại xem hiện nay đang bị nhìn nhận ở phía nào vị trí nào trong bàn cờ mới mà Mỹ đang muốn thiết lập. Giống như về mặt chính trị quân sự, Việt Nam không nên chọn bên nhưng về mặt kinh tế thương mại thì hiện vô tình đứng sâu vào phía bên kia trong luật chơi mới của Mỹ thì khó tránh khỏi bị trả đũa. ※Số liệu tham khảo, năm 2024 khi chính quyền Biden bắt đầu mạnh tay với Trung Quốc thì nhập khẩu từ Trung Quốc vào Việt Nam tăng đột biến khoảng $34 tỷ từ $110 tỷ năm 2023 tới $144 tỷ năm 2024. Cùng lúc, xuất khẩu sang Mỹ của Việt Nam năm 2024 tăng gần $24 tỷ từ $96 tỷ năm 2023 tới $120 tỷ năm 2024.