Nguy cơ thiếu điện leo thang: Bộ Công Thương lên tiếng cảnh báo

Bộ Công Thương cảnh báo nguy cơ thiếu điện gia tăng do nhiều dự án nguồn và lưới điện trong Quy hoạch điện VIII chậm tiến độ.

Bộ Công Thương vừa lấy ý kiến về điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 (Quy hoạch điện VIII). Việc điều chỉnh này nhằm ứng phó với những biến động lớn về nhu cầu tiêu thụ điện, tiến độ dự án và xu hướng phát triển năng lượng trong nước.

Nhiều dự án chậm tiến độ, nguy cơ thiếu điện gia tăng

Theo Bộ Công Thương, Quy hoạch điện VIII được xây dựng theo hướng linh hoạt và mở, tối ưu hóa phát triển nguồn điện để hướng đến mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, từ tháng 5/2023 đến nay, nhiều yếu tố mới phát sinh có thể ảnh hưởng đến lộ trình này, gồm: Quy hoạch không gian biển quốc gia, điện hạt nhân, biến động địa chính trị, sự phát triển công nghệ lưu trữ năng lượng và đặc biệt là tình trạng nhiều dự án điện chậm tiến độ.

Về quy hoạch không gian biển, Nghị quyết số 139/2024/QH15 của Quốc hội đã xác định các khu vực tiềm năng khai thác kinh tế, bao gồm dầu khí và điện gió ngoài khơi. Đây là cơ sở quan trọng để đẩy mạnh các dự án điện gió, vốn là một trong những trụ cột của Quy hoạch điện VIII.

Điện hạt nhân cũng trở lại với Nghị quyết số 174/2024/QH15, cho phép tiếp tục triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận với công suất 4.600MW. Sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến chiến lược phát triển các nguồn năng lượng khác.

Ngoài ra, những biến động địa chính trị như xung đột Nga - Ukraine, căng thẳng Trung Đông và các lệnh trừng phạt kinh tế đang làm giá nhiên liệu nhập khẩu biến động mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất điện và thu hút vốn FDI vào ngành năng lượng.

Dù công nghệ lưu trữ năng lượng phát triển giúp tích hợp thêm điện mặt trời và điện gió vào hệ thống, nhưng thực tế, nhiều dự án vẫn chậm triển khai, đẩy nguy cơ thiếu điện lên cao.

Hàng loạt dự án gặp khó khăn

Bộ Công Thương thừa nhận, nhiều dự án nguồn và lưới điện theo Quy hoạch điện VIII đang vướng mắc, ảnh hưởng đến khả năng cung ứng điện trong tương lai.

Trong 13 dự án nhiệt điện khí LNG tổng công suất 22.400MW, chỉ có 3 dự án (Nhơn Trạch 3, Nhơn Trạch 4 và Hiệp Phước) đang bám sát tiến độ. Nếu các dự án còn lại không ký được hợp đồng mua bán điện (PPA) và hợp đồng cung ứng khí (GSA) trước năm 2026, khả năng vận hành trước 2030 rất khó khả thi.

Đối với các dự án tuabin khí nội địa, mỏ khí Báo Vàng và Cá Voi Xanh vẫn chưa xác định rõ trữ lượng và tiến độ khai thác, gây rủi ro lớn cho nguồn cung cấp khí.

Dự án nhiệt điện than cũng gặp khó khăn nghiêm trọng. Nhà máy Quảng Trị (1.320MW) đã dừng triển khai, trong khi dự án Sông Hậu II (2.120MW) đã bị chấm dứt hợp đồng BOT.

Điện tái tạo, dù có tiềm năng lớn, vẫn chưa thể bứt phá do vướng mắc về cơ chế, giá điện và quy trình lựa chọn nhà đầu tư. Điện gió ngoài khơi – được kỳ vọng là nguồn năng lượng chiến lược – vẫn chậm trễ do yêu cầu vốn đầu tư lớn và công nghệ phức tạp.

Không chỉ nguồn điện, hệ thống lưới điện truyền tải cũng đang gặp trở ngại. Nhiều dự án trạm biến áp và đường dây 500-220kV bị chậm tiến độ do vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng đến khả năng cung ứng điện cho các khu vực trọng điểm.

Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII: Cần thiết và cấp bách

Tính đến cuối năm 2024, tổng công suất đặt của hệ thống điện toàn quốc đạt khoảng 75GW, chỉ bằng 50% so với mục tiêu 150GW vào năm 2030 theo Quy hoạch điện VIII.

Nếu xét theo kế hoạch thực hiện đến 2025, tiến độ các loại hình điện còn khá khiêm tốn:

Nhiệt điện than: đạt 100% kế hoạch (1.432MW).

Điện gió trên bờ: mới hoàn thành 19% kế hoạch (883/4.663MW).

Thủy điện vừa và lớn: đạt 42% (906/2.133MW).

Thủy điện nhỏ: đạt 36% (569/1.585MW).

Dù hệ thống truyền tải hiện nay cơ bản đáp ứng nhu cầu, nhưng một số khu vực vẫn xảy ra tình trạng quá tải cục bộ, nhất là vào thời điểm nguồn điện tái tạo phát cao hoặc nhu cầu phụ tải tăng đột biến.

Trước tình hình này, Bộ Công Thương khẳng định việc điều chỉnh Quy hoạch điện VIII là cấp bách, nhằm đảm bảo nguồn cung điện ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội.