Ngưỡng thuế 5 triệu: Vẫn là "chiếc áo hẹp" cho người lao động?

Dù Bộ Tài chính đề xuất nâng ngưỡng chịu thuế vãng lai từ 2 triệu lên 5 triệu đồng, giới chuyên gia cho rằng đây vẫn chỉ là giải pháp "muối bỏ bể". Trong khi người thu nhập cao hưởng lợi về dòng tiền, những lao động tự do yếu thế lại đang mắc kẹt trong vòng xoáy thủ tục: hoặc bị trừ ngay 10% thu nhập ít ỏi, hoặc phải lặn lội làm cam kết, quyết toán để đòi lại tiền của chính mình.

Việc duy trì cơ chế khấu trừ tại nguồn đối với thu nhập vãng lai đang bộc lộ những bất cập khó chấp nhận, khi gánh nặng thủ tục đè nặng lên vai những người có thu nhập chưa đến ngưỡng phải nộp thuế.

Ngưỡng thuế 5 triệu: Vẫn là "chiếc áo hẹp" cho người lao động?

Dự thảo mới về thuế thu nhập cá nhân đề xuất nâng ngưỡng thu nhập vãng lai chịu khấu trừ 10% lên 5 triệu đồng/lần chi trả, thay cho mức thấp hơn trước đó. Đây được xem là bước điều chỉnh nhằm giảm bớt áp lực khấu trừ ngay tại nguồn đối với người lao động không có hợp đồng dài hạn hoặc hợp đồng dưới 3 tháng.

Theo quy định dự kiến, các khoản chi trả từ 5 triệu đồng/lần trở lên sẽ bị khấu trừ 10% thuế. Với khoản dưới ngưỡng này, việc khấu trừ chỉ thực hiện khi cá nhân có yêu cầu. Trường hợp người lao động có duy nhất nguồn thu nhập thuộc diện này và sau khi tính giảm trừ chưa đến mức phải nộp thuế, họ có thể làm cam kết để tạm thời không bị khấu trừ.

Tuy nhiên, thủ tục chưa dừng lại ở đó. Cuối năm, đơn vị chi trả vẫn phải tổng hợp danh sách, còn người lao động phải tự chịu trách nhiệm về cam kết và có thể đối mặt với rủi ro nếu phát sinh sai lệch.

Theo nhiều ý kiến chuyên gia, chính cơ chế khấu trừ 10% mới là điểm nghẽn lớn nhất. Với nhóm thu nhập thấp và trung bình, việc bị trừ trước rồi làm thủ tục hoàn thuế sau gây tốn thời gian, chi phí và không ít phiền hà. Trong khi đó, nhóm thu nhập cao lại chỉ tạm nộp ở mức 10% tại thời điểm nhận tiền, dù nghĩa vụ thực tế cuối năm có thể cao hơn nhiều.

Sự chênh lệch này khiến gánh nặng thủ tục dồn về phía những người yếu thế hơn, đặc biệt là lao động tự do, lao động lớn tuổi hoặc những người thiếu điều kiện tiếp cận thông tin và quy trình hoàn thuế.

Ở góc độ chính sách, mức giảm trừ gia cảnh hiện nay cho thấy người lao động chỉ bắt đầu phát sinh nghĩa vụ thuế khi thu nhập vượt ngưỡng nhất định. Vì vậy, việc áp dụng khấu trừ ngay từ các khoản thu nhập nhỏ bị cho là chưa thực sự hợp lý.

Một số đề xuất cho rằng nên nâng ngưỡng khấu trừ lên cao hơn, khoảng 10 triệu đồng/lần chi trả, để giảm tác động đến nhóm lao động thu nhập thấp. Tuy nhiên, giải pháp căn cơ hơn được đưa ra là bỏ hẳn cơ chế khấu trừ 10% với thu nhập ngắn hạn, thay bằng một phương pháp tính thuế thống nhất theo biểu lũy tiến.

Theo hướng này, cá nhân cư trú sẽ chỉ chịu thuế theo mức thu nhập thực tế sau khi quyết toán, thay vì bị khấu trừ cứng ngay từ đầu. Điều này không chỉ giảm thủ tục mà còn đảm bảo tính công bằng giữa các nhóm thu nhập.

Việc nâng ngưỡng lên 5 triệu đồng có thể giúp giảm phần nào áp lực, nhưng nếu cơ chế khấu trừ không thay đổi, bài toán “thu nhập nhỏ – thủ tục lớn” vẫn sẽ tiếp tục tồn tại.