Người trẻ: Ngại cưới lười sinh con, vấn nạn và cách giải quyết?

Nhiều người trẻ ngại cưới và lười sinh con, đó là hệ quả của một thị trường lao động yếu đi, thiếu công ăn việc làm và thu nhập không đủ lo cho gia đình nếu sinh con.

Đó là thực trạng của Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc và khắp các thành phố lớn trên thế giới khi mà lạm phát, công nghệ và giá nhà (giá BĐS) và chi phí sinh hoạt, chi phí cuộc sống liên tục tăng cao qua hàng năm. Một vấn nạn xã hội không dễ giải quyết.

Đó cũng là lý do tại sao: Tỉ lệ sinh của người Nhật, Hàn, và Trung Quốc giảm mạnh trong 10-20 năm qua, dẫn tới dân số ngày một già hóa.

Vậy những thách thức này với giới trẻ Việt có phải bây giờ mới xuất hiện không?

Thực tế là KHÔNG! Nó xuất hiện từ cách đây 20 năm trước rồi (nhưng dễ thở hơn bây giờ một chút vì cơ hội vươn lên lúc đó vẫn nhiều).

Thời 2003-2004 khi tôi tốt nghiệp, mức lương lao động ra trường là khoảng 2 triệu-3 triệu/tháng. Làm tốt sau 2 năm thì thu nhập có thể tăng lên khoảng 4-6 triệu/tháng nhưng lúc đó nghĩ tới giá nhà ở Hà Nội và HCM khoảng bình quân 1 tỉ/căn hộ thì cũng chẳng bao giờ mơ ước mua nổi nhà nếu chỉ đi làm và tích lũy bằng lương.

Trong đầu tôi lúc đó chỉ có một suy nghĩ: Làm thế nào để giàu có lên chính đáng! Câu trả lời là phải kinh doanh và đầu tư, thế là loay hoay mở đủ thứ: Nào là cafe, trà sữa và đầu tư chứng khoán với các thất bại cay đắng lên và xuống nhưng rồi thì thời vận không phụ lòng người khi những chu kì giá lên của năm 2006-2007 với cổ phiếu FPT niêm yết sàn HOSE, Việt Nam vào WTO đã khiến giá OTC tăng từ 130k lên 550k/cổ phiếu, rồi cổ phiếu VCB niêm yết rồi thì sóng sánh trên sàn thời 2007 với REE, VNM, SAM, VSH,...Sau đó lại đổ sụp nhưng nhờ gói kích cầu 8 tỉ đô la năm 2009 thì lại sống lại với những mã x2, x3 như NTL, VIS...

Rồi sau đó là kẹp đất 8-10 năm mới mở mày mở mặt (kẹp từ 10/2009 như một hệ quả của gói kích cầu 8 tỉ đô khủng khiếp kéo chứng khoán từ khoảng 200 điểm lên hơn 600 điểm) với lãi suất cao 18-21% trong khoảng 2011-2012 tới 2013-2014 mới ổn định.

Tôi chợt nhận ra: Một công việc tốt, giúp mình thăng tiến kiến thức, đi học thêm mở rộng mối quan hệ, tập trung vào dòng tiền, tiết kiệm và đầu tư hàng tháng quan trọng nhất, sau đó mới là đầu tư.

Nhưng, muốn mua được nhà, được xe, và có cuộc sống tốt thì tôi vẫn rút ra một bài học: PHẢI SỐNG VỚI CHI PHÍ TIẾT KIỆM HỢP LÝ, PHẢI DÀNH TIỀN ĐỂ ĐẦU TƯ, PHẢI KINH DOANH. Trong các khoản đầu tư thì đầu tư cho bản thân là đầu tư hiệu quả nhất (trình độ, năng lực và mối quan hệ xã hội.

Quay trở lại chuyện bây giờ, hiện trạng của tài chính và cuộc sống.

Trong bối cảnh của những năm 2025 trở đi, với tăng trưởng tín dụng hiện tại và với việc các quốc gia từ Mỹ, Âu, Anh, Úc, Nhật, China bơm tín dụng và gia tăng ''in tiền'' fiat currency liên tục để cứu cái gọi là tăng trưởng kinh tế thì các tài sản như BĐS, chứng khoán, Bitcoin, vàng...sẽ còn tiếp tục gia tăng hoặc ít nhất là không bao giờ giảm nổi. Trừ khi có một cơn lốc của một Thiên Nga đen, một cuộc đại khủng hoảng kinh tế như năm 2008 xóa ván mới làm lại. Mà nếu khủng hoảng kinh tế xảy ra thì nhóm người bị thiệt hại đầu tiên vẫn là người thu nhập thấp (việc làm mất, thu nhập biến mất).

Vậy nếu muốn mua được nhà thì vẫn phải: Tập trung vào nâng cao trình độ của bản thân, nâng cao social capital (năng lực siêu cò), nâng cao thu nhập với công việc và đầu tư/kinh doanh (online và offline) có vậy thôi.

Xã hội luôn phân hóa như vậy, và ngày một phân hóa: Đó là thực tế mà bạn phải chấp nhận, cũng không có cách nào khác đi.

Thay vì ''nằm duỗi không làm gì'' thì phải cố gắng vươn lên, dù thực trạng đáng buồn là sẽ ngày càng nhiều giới trẻ ''nằm duỗi mà chơi'' và ''không thiết lập gia đình, sinh con ở thành phố lớn'' (Vì chi phí sinh hoạt, sống, nuôi con...ở thành phố lớn quá đắt đỏ''

Công nghệ bây giờ phát triển, học hành dễ dàng hơn, kết nối cũng dễ hơn, kinh doanh dễ hơn nhưng dễ người thì dễ ta -- cạnh tranh nhiều hơn nhiều lắm. Cơ hội vươn lên thì nhỏ đi (trong nguy có cơ, vẫn có khả năng vươn lên).

Nguy cơ: Làm thuê suốt đời mà không xây nổi nhà, mua nhà ở thành phố lớn là có thực. Làm công nhân cả đời là có thực và luẩn quẩn không lối thoát là có thực (đi thuê cả đời là thực).

Vậy giải pháp theo tôi là gì?

1. Chọn đại dương xanh: "Nếu ở thành phố khó khăn quá, phải sống chồng lên nhau'' mà vẫn phải đi làm thuê thì phải tìm cách về quê nhà nơi rẻ hơn về chi phí sống, về nhà cửa...tận dụng sức mạnh của 2 bên nội ngoại mà mua nhà, an cư rồi kiếm việc tại quê nhà. Đừng cố bám trụ tại Hà Nội, HCM mà con cái sau này khổ, bản thân mình tắc đường kẹt xe rồi cũng chẳng khá lên được vì chi phí cuộc sống cứ tăng mà công việc thì không thể tăng lương như thánh gióng đâu (Ai làm chủ doanh nghiệp nhỏ như tôi mới hiểu: tôi muốn tăng lương cho các bạn lắm, nhưng doanh nghiệp cũng phải có doanh thu tăng, lợi nhuận tăng thì mới tăng được, biết là muốn tăng lương cho anh em nhưng nếu mình không tồn tại và phát triển được thì phải làm sao)?).

Bạn sẽ hỏi tôi: làm gì ở quê mà sống, con cái ở quê học gì? Xin thưa: Ở thành phố nhỏ với con cái thì bây giờ học online phát triển, Youtube rồi Duo Lingo, rồi AI phát triển thì học cũng không phải vấn đề đâu. Học ở thành phố lớn trường chuyên lớp chọn này nọ rồi ra trường có kiếm được việc làm rồi lo cho bản thân không? Liệu 400 nghìn cử nhân sinh viên tốt nghiệp mỗi năm thì bao nhiêu nghìn người kiếm được việc làm đúng chuyên môn? Hay lại đi làm công nhân KCN hoặc xe ôm công nghệ? Nên định hướng nghề nghiệp từ nhỏ quan trọng và học ở tỉnh hay thành phố thời đại này không mấy khác biệt.

Còn làm gì ở quê, giờ về quê cũng nhiều thứ kiếm được tiền qua online biz lắm. Chịu khó mày mò là kiếm được khi giao thông phát triển.

2. Phải tăng cường kiến thức về Marketing, kinh doanh và đầu tư: Phương pháp thì nhiều nhưng không có ý chí, không có ý định học thì chẳng bao giờ mua được nhà.

3. Bỏ cái thói quen đổ lỗi cho xã hội, nhà nước và tư duy nạn nhân đi: Xã hội nó thế! Đó là khách quan rồi, chấp nhận rồi tiến lên, ngồi đó chửi rủa xã hội chỉ khiến mình thối chí không làm gì được thôi. Luật chơi nó thế, phải hiểu thực trạng rồi vươn lên. Chẳng ai lo cho mình được ngoài mình.

Có một câu nói nổi tiếng của một người thầy Jim Rohn thế này: ''Vấn đề không phải là ở giá một món đồ quá đắt, mà là ở chỗ bạn không có đủ tiền để mua nó''.

Vậy đó, vấn đề là ở bạn. Bạn chính là vấn đề! Muốn giải quyết vấn đề thì phải thay đổi mindset (tư duy) như tư duy số ý số #1, số #2 tôi đã nói.

4. Đừng trông chờ vào mấy gói lãi suất rẻ 5.5%-6%/năm (chỉ từ - nhớ là có cái câu thòng vào chỉ từ ... từ các ngân hàng để mua nhà thành phố lớn. Bạn sẽ rơi vào cái bẫy đi làm cặm cụi như con kiến cả đời chỉ để trả lãi cho ngân hàng và rơi vào bẫy luẩn quẩn của ''tư duy con, đè nát cuộc đời con''

Thách thức luôn là có cho những người chẳng có gì cả như tôi 20 năm trước (trên răng dưới ca tút) và các bạn bây giờ.

Tôi biết là con đường đi của bạn bây giờ khó hơn tôi nhiều lắm, vì tôi đã đi con đường khi nó đã rất khó rồi (level game ngày càng khó hơn vì tôi hay trêu: nếu tôi sinh ra gặp thời mới mở cửa những năm 89-90 thì có khi tôi phấn đấu để làm chủ một cái bank mới thỏa sở nguyện - đó là ước mơ thời sinh viên nhưng sau này mới biết, mình là bần cố nông chính gốc, không có gốc rễ và chẳng có thâm căn cố đế và lại sinh ra không đúng thời thì làm gì có cửa đi theo hướng đấy...Nói như Tào Tháo đó là ''thời bình thì ta cũng chỉ làm quan huyện thanh liêm thế thôi, chỉ khi thời loạn ta mới là Gian hùng'' (Tào Tháo truyện). Thời thế tạo anh hùng là vậy.

Thời của các bạn bây giờ thách thức lắm, nhưng nếu bạn có mindset đúng đắn, tích cực, lạc quan và với hướng đi phù hợp, cộng thêm 1 chút may mắn, tôi tin là các bạn sẽ thành công.

Đầu năm 2025 tự dưng tôi thấy muốn tâm sự và trải lòng với các bạn sau video hôm qua.

Chúc các bạn trẻ: an cư, lạc nghiệp và phát triển.

Nên nhớ rằng, cố đấm ăn xôi ở THÀNH PHỐ LỚN không phải là giải pháp duy nhất (Tất nhiên, ở thành phố lớn nó tiện ích, nó vui).