Người nổi tiếng và chiến thuật "moi" tiền qua niềm tin giả tạo

Vấn nạn người nổi tiếng quảng cáo sai sự thật trên mạng xã hội đang gây xói mòn niềm tin người tiêu dùng, bộc lộ lỗ hổng quản lý và đòi hỏi hành lang pháp lý mới chặt chẽ hơn để kiểm soát hiệu quả hoạt động này.

Mạng xã hội, dù là công cụ lan tỏa thông tin mạnh mẽ, đang biến thành con dao hai lưỡi khi đẩy người tiêu dùng vào thế dễ tổn thương. Niềm tin đặt nhầm chỗ vào những lời quảng cáo hào nhoáng của người nổi tiếng giờ đây trở thành kẽ hở để những chiêu trò "móc túi" thao túng thị trường.

Trong bối cảnh bùng nổ quảng cáo trực tuyến, tình trạng người nổi tiếng lợi dụng danh tiếng để quảng bá sai sự thật, phóng đại công dụng hoặc thậm chí quảng cáo sản phẩm kém chất lượng, chưa được cấp phép, đã trở thành điểm nóng gây phẫn nộ xã hội và làm tổn thương nghiêm trọng niềm tin của người tiêu dùng. Đây không chỉ là hệ quả của hành vi thiếu đạo đức mà còn là minh chứng rõ ràng về một lỗ hổng kiểm soát quản lý quảng cáo trên môi trường số, đặc biệt với sự tham gia của những cá nhân có sức ảnh hưởng lớn.

Những vụ việc như MC Thanh Vân (Vân Hugo), BTV Quang Minh bị phạt hành chính, hay Hoa hậu Nguyễn Thúc Thùy Tiên dính líu pháp lý vì quảng cáo sai phạm, là tiếng chuông cảnh báo về trách nhiệm và sự minh bạch mà người có ảnh hưởng phải gánh vác. Hệ quả trực tiếp là sự hoài nghi lan rộng trong cộng đồng về độ tin cậy của các thông tin quảng cáo trên mạng xã hội, buộc cơ quan quản lý phải siết chặt khung pháp lý và nâng cao ý thức tự chịu trách nhiệm của các bên liên quan.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xác nhận: người tiêu dùng ngày càng phụ thuộc vào đánh giá và lời giới thiệu từ người có ảnh hưởng, vốn tạo dựng niềm tin qua việc chia sẻ cuộc sống cá nhân, sự kiện và nội dung sáng tạo. Tuy nhiên, niềm tin ấy dễ dàng bị thao túng khi các bài quảng cáo không minh bạch, đánh lừa người tiêu dùng, khiến họ mất đi khả năng lựa chọn sáng suốt.

Theo Nghị định 55/NĐ-CP, “người có ảnh hưởng” là cá nhân được tài trợ để sử dụng hình ảnh và lời khuyên nhằm xúc tiến thương mại. Trên thế giới, các quốc gia phát triển như Úc hay Mỹ đã thiết lập khung pháp lý chặt chẽ và hướng dẫn rõ ràng cho hoạt động quảng cáo của nhóm đối tượng này nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tại Việt Nam, yêu cầu minh bạch và trách nhiệm đã được luật hóa trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, buộc người có ảnh hưởng phải công khai việc nhận tài trợ khi quảng bá sản phẩm, kẻo đối diện mức phạt lên đến 30 triệu đồng theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP. Song thực tế, các vi phạm ngày càng tinh vi, liên tục và mang tính hệ thống, đặc biệt trong lĩnh vực thực phẩm chức năng.

Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật Emme Law – nhấn mạnh, khung pháp lý hiện hành chưa theo kịp tốc độ phát triển “chóng mặt” của môi trường số. Ông đề xuất hệ thống kiểm soát ba tầng gồm: truy xuất nguồn dữ liệu quảng cáo, trách nhiệm pháp lý đa chiều cho doanh nghiệp, nền tảng và người có ảnh hưởng, cùng hậu kiểm bằng công nghệ hiện đại. Ông cảnh báo, luật quảng cáo mới không thể chỉ là bản vá mà phải là đạo luật thế hệ số, thiết kế đồng bộ với nền kinh tế tiêu dùng hiện đại nếu không muốn mãi bị tụt hậu trong cuộc đua kiểm soát.