Ngoại giao mắc kẹt

Khi cái giá của chiến tranh vượt quá khả năng chi trả của cả nền kinh tế Mỹ lẫn sự tồn vong của chế độ tại Tehran, một lệnh ngừng bắn "hỗn độn" có thể là kịch bản khả dĩ nhất thay vì một chiến thắng tuyệt đối.

Một phụ nữ nhìn ra từ căn hộ bị phá hủy của mình ở Tehran, thủ đô Iran

Cánh cửa đàm phán giữa Mỹ và Iran chưa đóng lại, nhưng đang thu hẹp nhanh chóng.

Tehran đã bác bỏ đề xuất hòa bình từ Washington, khẳng định chỉ chấm dứt xung đột theo điều kiện và thời điểm do chính mình quyết định. Thông điệp được đưa ra rõ ràng: Iran không chấp nhận bị áp đặt nhịp độ kết thúc cuộc chiến.

Trong khi đó, các đề xuất từ phía Mỹ – được cho là gồm nhiều điều khoản – vẫn chưa đủ để kéo hai bên lại gần nhau. Những nỗ lực trung gian từ Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập hay Pakistan đang thúc đẩy một cuộc gặp trực tiếp, nhưng tín hiệu chính thức vẫn thiếu rõ ràng.

Một nghịch lý xuất hiện: Iran tuyên bố không đàm phán công khai, nhưng trong các kênh kín lại cho thấy sự linh hoạt nhất định. Điều này phản ánh thực tế quen thuộc của Trung Đông – đối thoại vẫn tồn tại, nhưng không diễn ra theo cách dễ thấy.

Yêu cầu vượt ngưỡng

Rào cản lớn nhất nằm ở các điều kiện.

Iran đưa ra những yêu cầu bị đánh giá là khó khả thi, bao gồm việc đóng cửa các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực và bồi thường thiệt hại chiến tranh.

Ở chiều ngược lại, Washington tiếp tục yêu cầu Tehran từ bỏ làm giàu uranium – vấn đề cốt lõi mà Iran kiên quyết không nhượng bộ.

Không dừng lại ở đó, các yêu cầu liên quan đến tên lửa, ảnh hưởng khu vực hay kiểm soát tuyến hàng hải cũng khiến khoảng cách giữa hai bên ngày càng giãn rộng.

Đây không còn là đàm phán kỹ thuật. Đó là va chạm lợi ích chiến lược.

Nguy cơ leo thang hiện hữu

Trong khi ngoại giao giằng co, thực địa lại nóng lên.

Mỹ tăng cường hiện diện quân sự. Iran phát đi cảnh báo cứng rắn, thậm chí đe dọa đáp trả nếu có bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào lãnh thổ của mình hoặc có sự hỗ trợ từ các nước trong khu vực.

Những động thái này khiến nguy cơ leo thang không còn là giả định, mà là kịch bản có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

“Con đường hẹp” vẫn tồn tại

Dù vậy, giới phân tích cho rằng vẫn còn một lối thoát – dù rất hẹp.

Kịch bản khả thi nhất là một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, đủ để giảm căng thẳng, trong khi các vấn đề gai góc được trì hoãn sang giai đoạn đàm phán tiếp theo.

Một hướng đi khác là quay lại các công thức từng được thử nghiệm: hạn chế làm giàu uranium trong thời hạn nhất định, đổi lấy nới lỏng trừng phạt và đảm bảo an ninh khu vực.

Tiền lệ cho thấy, những thỏa thuận tưởng như “không thể” vẫn có thể đạt được nếu hai bên chấp nhận gác lại các yêu cầu cứng rắn nhất.

Nhưng điều đó đòi hỏi một điều kiện tiên quyết: cả Washington và Tehran phải chấp nhận rằng họ không thể giành chiến thắng tuyệt đối.

Bài toán quyền lực

Áp lực không chỉ đến từ hai phía.

Mỹ còn chịu sức ép từ các đồng minh khu vực, những nước muốn triệt tiêu hoàn toàn ảnh hưởng của Iran. Trong khi đó, Tehran cần đảm bảo không bị tổn hại thêm về an ninh và vị thế.

Ở điểm giao nhau, một thực tế dần lộ rõ: chiến tranh có thể kéo dài, nhưng cái giá phải trả ngày càng lớn.

Và khi chi phí vượt ngưỡng chịu đựng, thỏa thuận – dù chưa trọn vẹn – có thể trở thành lựa chọn duy nhất.

Triển vọng hòa bình hiện vẫn mong manh.

Không phải vì thiếu kênh đối thoại, mà vì khoảng cách lợi ích chưa được thu hẹp. Cuộc chơi lúc này không còn xoay quanh việc ai đúng – ai sai, mà là ai sẵn sàng nhượng bộ trước.

Trong những cuộc xung đột như vậy, điểm kết thường không đến từ chiến thắng, mà từ giới hạn chịu đựng.