Nghịch lý chứng khoán : nỗi sợ hãi thường lớn hơn lòng tham ?

Có một điều khá thú vị mà tôi nhận ra sau nhiều năm làm nghề tư vấn CK và trực tiếp đầu tư : Nỗi sợ hãi của nhà đầu tư thường lớn hơn lòng tham rất nhiều.

Để thuyết phục nhà đầu tư mua một cổ phiếu tiềm năng, đôi khi phải mất hàng ngày phân tích doanh nghiệp, định giá, triển vọng tăng trưởng, trong phiên, hết phiên, thậm chí đêm khuya tỉ tê tâm sự thuyết phục mà họ vẫn chưa chắc dám mua. Kể cả bản thân tôi dẫu có thích 1 CP đến mấy nhưng cũng chưa bao giờ dám hôm sau ATO mua FULL MG luôn.

Nhưng chỉ cần một tin xấu, hay một ông chẳng hết quen biết lên mạng vẽ vài đường biểu đồ, hô thị trường sắp sập, thì sáng hôm sau nhiều người đã sẵn sàng bán phăng cổ phiếu ngay từ ATO. Để thuyết phục người ta kiếm tiền cần rất nhiều lý lẽ, nhưng để khiến họ sợ mất tiền, đôi khi chỉ cần vài câu hù dọa.

Năm 1979, hai nhà tâm lý học Daniel Kahneman và Amos Tversky phát triển Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory), giải thích hiện tượng Loss Aversion – tâm lý ác cảm với thua lỗ. Theo đó, con người thường cảm thấy đau đớn khi mất 100 triệu đồng mạnh hơn niềm vui khi kiếm được 100 triệu đồng. Trong một số thí nghiệm, tác động tâm lý của mất mát thậm chí có thể lớn gần gấp đôi lợi ích tương đương.

Điều này có nguồn gốc từ bản năng sinh tồn. Hàng triệu năm tiến hóa khiến bộ não con người ưu tiên nhận diện nguy hiểm hơn cơ hội. Bỏ lỡ một con mồi có thể chỉ khiến tổ tiên chúng ta đói một bữa, nhưng bỏ qua một con thú dữ có thể phải trả giá bằng mạng sống. Bởi vậy, con người thường nhạy cảm với những gì có nguy cơ mất đi hơn những gì có thể đạt được.

Quan sát cuộc sống sẽ thấy quy luật này xuất hiện khắp nơi. Một người có thể quên mười lời khen nhưng nhớ rất lâu một lời chỉ trích. Chúng ta có thể chần chừ trước cơ hội kiếm thêm tiền, nhưng lập tức hành động khi có nguy cơ mất việc, mất tài sản hay đánh mất một mối quan hệ.

Các chiến lược marketing, quảng cáo và truyền thông cũng hiểu rất rõ tâm lý ấy. Bảo hiểm thường nhấn mạnh rủi ro bệnh tật, tai nạn; sản phẩm an ninh khai thác nỗi lo mất tài sản; các chiến dịch bán hàng sử dụng thông điệp "Sắp hết hàng", "Cơ hội cuối cùng" để tạo cảm giác cấp bách. Đánh vào nỗi sợ mất mát đôi khi hiệu quả hơn nhiều so với việc hứa hẹn một lợi ích trong tương lai.

Quay trở lại chứng khoán, điều này giải thích tại sao những nhận định bi quan, những bài hô sập thường dễ thu hút sự chú ý. Khi thị trường tăng 5%, nhà đầu tư vui nhưng vẫn có thể bình thản. Khi thị trường giảm 5%, nhiều người lập tức lo lắng, kiểm tra tài khoản, tìm kiếm thông tin và hỏi xem có nên bán hay không. Đặc biệt, khi đám đông cùng hoảng sợ, nỗi sợ còn có khả năng lây lan, khiến những quyết định thiếu lý trí xuất hiện liên tiếp.

Ở đây tôi không tính những thành phần chủ trương hô sập với mục đích riêng : câu like, câu view, bán khóa học, mời chào ROOM VIP, cầm short..... Đó là mục đích cá nhân người ta

Sau cùng đây là kinh nghiệm của tôi : Sợ không? Tất nhiên là sợ chứ ! Đã đầu tư thì ai chẳng có lúc lo lắng, bất an trước những biến động của thị trường. Nhưng như tinh thần trong triết lý của Osho, can đảm không phải là không có nỗi sợ, mà là dù sợ hãi vẫn dám bước tiếp.

Trong chứng khoán cũng vậy, chẳng ai có thể chắc chắn hoàn toàn về tương lai, nhưng không thể vì thế mà mãi đứng ngoài những cơ hội. Hãy tin vào kiến thức, kinh nghiệm, những gì mình đã nghiên cứu và cả những bài học từng phải trả giá để có được. Thận trọng là cần thiết, nhưng đừng để nỗi sợ quyết định thay mình. Bởi sau cùng, điều giúp chúng ta đi xa không phải là chưa từng sợ hãi, mà là biết vượt qua nỗi sợ bằng hiểu biết, niềm tin và bản lĩnh của chính mình.