Ngành tôm Việt Nam cận kề “lằn ranh sinh tử” thuế Mỹ

Xuất khẩu tôm Việt Nam phục hồi mạnh trong tháng 5/2025, đặc biệt tại thị trường Mỹ và Trung Quốc, với tôm thẻ tăng trưởng dẫn đầu và tôm sú giữ vững phân khúc cao cấp. Tuy nhiên, ngành vẫn đối mặt nhiều thách thức từ chính sách thuế Mỹ và áp lực cạnh tranh từ Ấn Độ.

Dữ liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho thấy xuất khẩu tôm đang ghi nhận tín hiệu phục hồi rõ rệt, với đà tăng trưởng vững chắc trong tháng 5 và cả 5 tháng đầu năm 2025 – một bước tiến quan trọng sau giai đoạn suy giảm kéo dài.

Xuất khẩu tôm Việt Nam trong tháng 5/2025 ghi nhận tín hiệu khởi sắc rõ rệt. Theo VASEP, tôm thẻ chân trắng tiếp tục dẫn dắt nhờ nhu cầu phục hồi mạnh tại các thị trường chủ lực. Sản lượng xuất khẩu đạt 30.089 tấn, tăng 23% so với tháng trước và 6% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, Mỹ và Trung Quốc – Hồng Kông bùng nổ lần lượt 72% và 59%, trong khi Hàn Quốc, EU, Nhật Bản cũng duy trì đà tăng ổn định từ 14–20%.

Tại thị trường Mỹ, mức tăng đột biến được thúc đẩy bởi nhu cầu dồn đơn hàng trước thời điểm kết thúc hiệu lực tạm hoãn thuế quan đối ứng. Điều này khiến giá tôm thẻ nội địa tăng 5–7% tại các cỡ. Với mức giá xuất khẩu trung bình đạt 11,60 USD/kg, Mỹ nhập khẩu 7.060 tấn – cao nhất kể từ tháng 10/2024, tiếp tục là thị trường chiến lược của tôm Việt.

Trung Quốc không kém cạnh, khi lượng nhập tăng lên 4.500 tấn – mức cao nhất trong 7 tháng, dù giá trung bình giảm nhẹ 3%, còn 6,50 USD/kg. Các dòng sản phẩm như tôm hấp, tôm sushi, tôm luộc không đầu lột vỏ chừa đuôi, tôm tẩm bột chiên… ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu xuất khẩu sang thị trường này.

Tôm sú giữ phong độ, mở rộng phân khúc cao cấp

Song song với sự thống lĩnh của tôm thẻ về kim ngạch, tôm sú tiếp tục duy trì đà tăng trưởng bền vững ở phân khúc cao cấp. Xuất khẩu tháng 5 đạt 4.353 tấn, tăng 8% so với tháng trước và 6% so với cùng kỳ. Đặc biệt, các sản phẩm tôm sú sinh thái nuôi dưới tán rừng ngập mặn ngày càng được ưa chuộng tại Nhật Bản, EU và Thụy Sỹ nhờ truy xuất nguồn gốc rõ ràng và tiêu chuẩn bền vững – mở ra phân khúc giá trị cao, mang tính chiến lược dài hạn.

Tuy nhiên, nguồn cung tôm sú nguyên liệu đang chịu áp lực khi giảm nhẹ 2%, giá tại trại điều chỉnh ở các cỡ lớn. Cùng lúc, Ấn Độ – đối thủ cạnh tranh đáng gờm – đang mở rộng diện tích nuôi tôm sú với chiến lược 2 vụ/năm, hướng vào thị trường châu Á và đe dọa trực tiếp thị phần của Việt Nam trong phân khúc cao cấp.

Bức tranh 6 tháng đầu năm: Lạc quan có điều kiện

Tính đến hết quý II/2025, sản lượng tôm thẻ chân trắng cả nước đạt khoảng 366.900 tấn (+7,3%), tôm sú đạt 125.100 tấn (+3,6%). Mức tăng này có được nhờ thời tiết thuận lợi và hiệu quả từ các mô hình nuôi tôm công nghệ cao. Riêng quý II, sản lượng tôm thẻ ước đạt 261.100 tấn (+7,5%) và tôm sú là 74.600 tấn (+3,8%).

Bà Kim Thu – chuyên gia thị trường tôm của VASEP – cho rằng triển vọng xuất khẩu trong tháng 6 và nửa cuối năm 2025 có nhiều điểm tích cực, nhờ yếu tố mùa vụ và nhu cầu tiêu thụ tăng trong mùa hè. Đồng thời, sự chuyển dịch sang phân khúc giá trị gia tăng – đặc biệt là tôm sú sinh thái – sẽ tiếp tục là lợi thế cạnh tranh của tôm Việt tại các thị trường khó tính.

Biến số lớn mang tên: Chính sách thuế Mỹ

Dù vậy, bức tranh toàn ngành vẫn tồn tại không ít rủi ro. Biến số lớn nhất hiện nay là chính sách thuế quan của Mỹ – thị trường xuất khẩu chủ lực. Tâm lý thận trọng và chờ đợi khiến nhiều doanh nghiệp nhập khẩu chưa vội ký hợp đồng mới, làm gián đoạn đơn hàng và gây khó khăn cho các nhà máy chế biến.

Thêm vào đó, áp lực cạnh tranh từ Ấn Độ – quốc gia đang đẩy mạnh nuôi tôm sú và xuất khẩu quy mô lớn – sẽ tiếp tục gia tăng tại thị trường châu Á. Giá trung bình xuất khẩu tôm thẻ và tôm sú tháng 5 có cải thiện nhẹ, nhưng xu hướng điều chỉnh tại trại và dấu hiệu giảm giá tại một số thị trường báo hiệu những diễn biến cần theo dõi sát trong thời gian tới.

Chiến lược ứng phó: Chất lượng, đa dạng hóa và chủ động thích nghi

Trong bối cảnh toàn cầu còn nhiều biến động khó lường, ngành tôm Việt Nam cần nhanh chóng thích ứng. Ưu tiên hàng đầu là nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và phát triển các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần chủ động theo dõi và dự báo chính sách thương mại quốc tế để bảo vệ lợi thế cạnh tranh, duy trì đà tăng trưởng trong nửa cuối năm.