Ngân hàng số: Khi “bình mới” không còn là rượu cũ

Đã từ rất lâu, khái niệm "ngân hàng số" ở Việt Nam chỉ mang tính chất marketing, thực chất là ứng dụng của các ngân hàng truyền thống. Tuy nhiên, sự ra đời của các quy định pháp lý mới như Nghị định 94/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo ra "bệ phóng" để các ngân hàng số độc lập ra đời, trở thành một cuộc cách mạng thực sự cho hệ sinh thái tài chính.

Ngân hàng số độc lập tại Việt Nam đang bước vào “ngưỡng cửa mới” với những điều kiện thuận lợi chưa từng có, nổi bật là sự ra đời của Nghị định 95/2025/NĐ-CP, mở đường cho cơ hội phát triển thực chất và bền vững.

Ngân hàng số: Vỏ bọc marketing hay bước ngoặt chuyển mình?

Với tốc độ tăng trưởng phi mã của giao dịch số (hơn 5,2 tỷ giao dịch, tăng 44,4% trong quý I/2025) và hơn 87% người trưởng thành có tài khoản ngân hàng, Việt Nam đang thể hiện sự vượt trội trong quá trình số hóa. Khách hàng đã không còn phải phụ thuộc vào quầy giao dịch hay cây ATM. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh rực rỡ ấy, câu hỏi "Liệu đây đã là ngân hàng số đúng nghĩa?" vẫn còn bỏ ngỏ.

Theo các chuyên gia, cụm từ “ngân hàng số” hiện nay phần lớn chỉ mang tính chất marketing. Các nền tảng như Cake by VPBank, Timo hay LionBank về bản chất vẫn là ứng dụng được “bảo trợ” bởi ngân hàng mẹ, vận hành dựa trên giấy phép và hạ tầng truyền thống. Mặc dù có giao diện hiện đại, chúng vẫn thiếu quyền tự chủ trong các hoạt động cốt lõi, từ định danh khách hàng đến xử lý giao dịch. Về cơ bản, "ngân hàng số" chỉ là lớp vỏ bề ngoài, còn "linh hồn" vẫn thuộc về ngân hàng truyền thống.

Bệ phóng thể chế và “sân chơi” mới cho ngân hàng số độc lập

Dù các ngân hàng truyền thống đang số hóa mạnh mẽ, sự ra đời của một ngân hàng số độc lập vẫn mang ý nghĩa chiến lược. Theo ông Vũ Thành Trung, Phó Chủ tịch Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), các ngân hàng số độc lập sở hữu những lợi thế vượt trội: trải nghiệm khách hàng được tối ưu từ gốc, không bị ràng buộc bởi hệ thống cũ; mô hình vận hành tinh gọn, không chi nhánh; và văn hóa tổ chức lấy công nghệ, dữ liệu làm nền tảng. Điều này cho phép họ tiếp cận các phân khúc khách hàng "ngách" như Gen Z, freelancer hay các doanh nghiệp siêu nhỏ - những đối tượng mà ngân hàng truyền thống chưa khai thác hiệu quả.

Điểm mấu chốt là hành lang pháp lý đang dần được tháo gỡ. Nghị định 94/2025/NĐ-CP về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 được kỳ vọng là "bệ phóng thể chế" cho các mô hình sáng tạo. Cơ chế này không chỉ là một "sân chơi" lý tưởng để các mô hình ngân hàng số độc lập thử nghiệm mà còn cung cấp dữ liệu cần thiết để các nhà làm luật xây dựng một khung pháp lý hoàn chỉnh.

Tuy nhiên, để sandbox không trở thành một mô hình thử nghiệm hình thức, Phó Chủ tịch MB nhấn mạnh những thay đổi mang tính đột phá. Ông đề xuất:

Bổ sung lĩnh vực mới: Mở rộng phạm vi thử nghiệm sang các lĩnh vực Fintech đang phát triển nhanh trên thế giới, như tài chính xanh.

Thiết lập quy trình rút gọn: Tạo cơ chế "fast-track" cho các giải pháp chưa có tên gọi, tránh bỏ lỡ xu hướng công nghệ.

Rút ngắn thời gian chuyển đổi: Cần một lộ trình minh bạch để từ thử nghiệm sang cấp phép chính thức, với các tiêu chí và cơ chế phản hồi rõ ràng.

Xây dựng cơ chế giám sát đồng hành: Các cơ quan quản lý không chỉ kiểm tra mà còn hỗ trợ kỹ thuật và đối thoại thường xuyên với doanh nghiệp.

Phân biệt rõ ràng: Cần có một lộ trình cấp phép riêng cho ngân hàng số độc lập thay vì áp dụng máy móc các tiêu chí của ngân hàng truyền thống.

Sự xuất hiện của các ngân hàng số độc lập sẽ tạo áp lực cạnh tranh, buộc các ngân hàng truyền thống phải đổi mới nhanh hơn, mang lại lợi ích cho toàn bộ hệ sinh thái tài chính và người tiêu dùng. Đây là cuộc cách mạng không chỉ về công nghệ mà còn về mô hình kinh doanh và tư duy quản lý, hứa hẹn định hình lại tương lai của ngành ngân hàng Việt Nam.