Nga siết thế trận, Trump đổi chiến lược?

Donald Trump tuyên bố nối lại viện trợ vũ khí cho Ukraine sau khi không thuyết phục được Nga ngừng bắn, nhưng đặt điều kiện NATO phải chi trả toàn bộ. Các động thái này cho thấy ông không “quay xe”, mà đang tái định vị vai trò của Mỹ trong xung đột Ukraine, đồng thời chuyển gánh nặng sang châu Âu và củng cố chiến lược “Nước Mỹ trên hết”.

Sau ba lần điện đàm không mang lại kết quả, Tổng thống Donald Trump tuyên bố “hết kiên nhẫn” với người đồng cấp Nga Vladimir Putin – một tín hiệu cho thấy nỗ lực ngoại giao đang chạm trần và cục diện Ukraine có thể bước vào giai đoạn leo thang mới.

Trong một nỗ lực được coi là nhằm cứu vãn cơ hội hòa bình tại Ukraine, Donald Trump tuyên bố tạm ngừng viện trợ vũ khí cho Kiev, như một cử chỉ thiện chí. Tuy nhiên, sau ba cuộc điện đàm nhưng không thuyết phục được phía Nga chấp thuận ngừng bắn để mở đường cho đàm phán, ông thẳng thắn tuyên bố đã hết kiên nhẫn. Ngày 7/7, Washington tuyên bố nối lại viện trợ quân sự cho Ukraine, bao gồm cả hệ thống tên lửa Patriot – loại khí tài đang rất cần thiết để Kiev chống đỡ trước làn sóng tấn công bằng UAV và tên lửa hành trình từ Moscow.

Thoạt nhìn, động thái “quay đầu” này có vẻ bất nhất. Nhưng đặt trong chuỗi tuyên bố và toan tính gần đây, có thể thấy một chiến lược phức hợp hơn đang được hình thành.

Một mặt, Washington khẳng định viện trợ vũ khí, nhưng lại đặt ra điều kiện thanh toán: NATO phải chi trả 100%, còn Ukraine – dù tồn tại dưới chính quyền nào – cũng sẽ phải hoàn lại khoản tiền này. Trong khi đó, châu Âu rơi vào thế khó. Giữa bối cảnh kinh tế trì trệ, yêu cầu chi tiêu quốc phòng tối thiểu 2,5% GDP đã khiến các nước EU chật vật xoay xở. Nay, khoản viện trợ cho Ukraine lại trở thành bài toán “đầu tiên là tiền đâu”.

Chưa dừng lại ở đó, Trump bất ngờ tung ra “đòn thuế” – đe dọa áp thuế 30% với hàng hóa từ EU và Mexico, cùng tối hậu thư: nếu Nga không ngừng chiến sự trong vòng 50 ngày, mức thuế với các quốc gia đối tác của Moscow sẽ tăng vọt lên 100%. Tuyên bố được phát đi đúng ngày Pháp tổ chức quốc khánh (14/7), làm không khí ở châu Âu thêm phần căng thẳng. Các quốc gia EU, vốn có mối quan hệ dầu khí chặt chẽ với Nga, giờ bị kéo vào một bàn cờ trừng phạt mà họ không thiết tha.

Phản ứng từ EU phân hóa rõ rệt. Trong khi Hội đồng châu Âu kiên quyết bác bỏ đề xuất thanh toán cho vũ khí Mỹ, thì Phó Tổng thống Mỹ JD Vance lại công khai ủng hộ chuyển gánh nặng chi phí sang các đồng minh. Trước sức ép “một mất một còn” từ Nhà Trắng, các quốc gia châu Âu buộc phải lựa chọn: hoặc chi tiền viện trợ thay Mỹ, hoặc chấp nhận đòn trừng phạt thuế quan.

Kết quả là một loạt giải pháp tình thế được đưa ra. EU hoãn trả đũa, đẩy nhanh nhập khẩu dầu từ Nga trước ngày 1/8 để “né thuế”, và thảo luận việc chia sẻ gánh nặng viện trợ. Tuy nhiên, đã có ít nhất năm quốc gia nói “không” với đề xuất của Washington. Pháp viện lý do ưu tiên công nghiệp quốc phòng trong nước, Ý tuyên bố không có tiền, Cộng hòa Séc chọn hỗ trợ bằng đạn dược thay vì tiền mặt, còn Slovakia và Hungary – vốn có quan hệ thân thiện với Nga – thẳng thừng từ chối chi trả.

Giữa lúc châu Âu rối loạn, Trump vẫn giữ nhịp điệu riêng. Với ông, Ukraine là cuộc chiến của châu Âu, không phải của Mỹ. Viện trợ – nếu có – là hành động “có điều kiện”. Quan điểm đó khác hẳn người tiền nhiệm Joe Biden. Trump nhìn nhận rằng Mỹ không thể tiếp tục đổ tiền nếu không thấy lợi ích tương xứng, nhất là khi các mỏ khoáng sản quý mà Kiev từng hứa chia phần nay đã rơi vào tay Nga.

Các biện pháp trừng phạt Nga từ Mỹ và phương Tây đến nay chưa khiến Moscow nao núng. Thậm chí, GDP Nga đang phục hồi dương lần đầu sau ba năm. Ngay cả tuyên bố đánh thuế 100% với hàng Nga cũng bị nghi ngờ là đòn gió – bởi giá trị thương mại song phương đã rơi xuống dưới 10 tỷ USD/năm, và Mỹ vẫn phụ thuộc vào các nguyên liệu chiến lược từ Nga như uranium, titanium, đất hiếm…

Tổng thể những gì đang diễn ra cho thấy Trump không “quay xe”, mà đang “đánh võng” chiến lược, nhằm đạt một loạt mục tiêu cốt lõi: trút trách nhiệm Ukraine cho châu Âu, bảo toàn vị thế siêu cường, chuyển trọng tâm sang đối đầu kinh tế với Trung Quốc, kiềm chế Nga ở mức vừa đủ để không vượt mặt Mỹ, kiểm soát EU mà vẫn duy trì khối này đủ mạnh để ngăn Nga – Trung, và cuối cùng, phá thế vươn lên của khối BRICS.

Nhưng thời gian không đứng về phía ông. Với nhiệm kỳ giới hạn, việc hiện thực hóa cùng lúc các mục tiêu chiến lược đó là thách thức lớn. Và quan trọng nhất: chìa khóa ngừng bắn ở Ukraine – thực chất – không nằm ở Washington, mà ở Điện Kremlin.