Nga muốn hòa bình… nhưng theo “luật chơi của kẻ mạnh”?

Nga đề xuất Ukraine rút quân khỏi các vùng lãnh thổ đã sáp nhập, cam kết trung lập và phi hạt nhân trong bản ghi nhớ hòa bình, trong khi Kiev bác bỏ yêu cầu này và giữ mục tiêu gia nhập NATO. Đề xuất hòa bình nêu rõ lộ trình ngừng bắn và các điều kiện pháp lý nhằm chấm dứt xung đột, nhưng vẫn đầy bất đồng căng thẳng.

Nga vừa trao cho Ukraine một "bản ghi nhớ hòa bình," được cho là phác thảo chi tiết lộ trình chấm dứt xung đột và kiến tạo một nền hòa bình bền vững. Liệu đây có phải là chìa khóa tháo gỡ bế tắc, hay chỉ là một quân cờ nữa trong ván cờ địa chính trị đầy phức tạp?

Theo hãng tin RT, trong cuộc đàm phán tại Istanbul ngày 2/6, Nga đã trình bày bản ghi nhớ hòa bình, đề nghị Ukraine rút toàn bộ lực lượng khỏi các vùng lãnh thổ mà Moscow đã sáp nhập và cam kết giữ vị thế trung lập, phi hạt nhân.

Bản ghi nhớ gồm ba phần chính, nêu rõ điều kiện giải quyết toàn diện xung đột, lộ trình ngừng bắn và các bước hòa bình, trong đó có nhiều bước đơn phương từ phía Nga. Điểm mấu chốt là việc công nhận quốc tế đối với các vùng lãnh thổ từng thuộc Ukraine nhưng nay do Nga kiểm soát, bao gồm Donetsk, Lugansk, Kherson, Zaporizhia và Crimea – các khu vực Nga đã sáp nhập sau các cuộc trưng cầu dân ý gây tranh cãi kể từ năm 2014.

Tài liệu yêu cầu Kiev không chỉ rút lực lượng khỏi những vùng này mà còn tái khẳng định vị thế trung lập, cấm các hoạt động quân sự của bên thứ ba trên lãnh thổ, và rút khỏi các hiệp ước không phù hợp với trạng thái trung lập đó. Ngoài ra, Ukraine phải cam kết không sở hữu, mua bán hay triển khai vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ, đồng thời giải tán các nhóm vũ trang dân tộc chủ nghĩa trong lực lượng vũ trang và Vệ binh Quốc gia.

Về quyền dân tộc và văn hóa, bản ghi nhớ yêu cầu Ukraine bảo vệ quyền lợi người Nga và người nói tiếng Nga, công nhận tiếng Nga là ngôn ngữ chính thức, chấm dứt trấn áp Giáo hội Chính thống giáo, cấm tuyên truyền Đức Quốc xã và các nhóm dân tộc cực đoan, đồng thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Moscow. Cả hai bên sẽ từ bỏ các yêu cầu bồi thường thiệt hại do cuộc xung đột gây ra.

Về lệnh ngừng bắn, Nga đề xuất hai phương án: một là Kiev phải bắt đầu rút quân trong vòng 30 ngày, đồng thời đẩy lực lượng ra xa biên giới Nga; hai là lệnh ngừng bắn toàn diện kèm theo cấm mọi hoạt động quân sự ngoài việc rút quân, chấm dứt chiến dịch huy động quân và viện trợ quân sự phương Tây, cùng thiết lập trung tâm giám sát song phương và trao trả tù binh.

Đề xuất cũng đòi hỏi Ukraine dỡ bỏ thiết quân luật và tổ chức bầu cử tổng thống, quốc hội trong vòng 30 ngày. Hiệp ước hòa bình cuối cùng sẽ được ký sau cuộc bầu cử và được Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc phê chuẩn pháp lý.

Trong khi đó, theo Reuters, phía Ukraine đã bác bỏ đề nghị công nhận các vùng lãnh thổ sáp nhập và không từ bỏ mục tiêu gia nhập NATO, đồng thời yêu cầu Nga bồi thường thiệt hại – khiến triển vọng hòa bình vẫn đầy thách thức.