Nếu Mỹ rời IMF và WB, thế giới sẽ biến động ra sao?

Theo The Strategist, việc Mỹ rút khỏi IMF và WB sẽ là một sai lầm nghiêm trọng, tước đi khả năng của Mỹ trong việc định hình các quy tắc của trật tự tiền tệ quốc tế và theo đuổi các lợi ích chiến lược của mình.

Sau khi rút Mỹ khỏi Hiệp định Paris và WHO, Tổng thống Donald Trump có thể tiếp tục đẩy mạnh việc rút lui khỏi các tổ chức quốc tế trong thời gian tới.

Bản kế hoạch "Dự án 2025" – một chiến lược chi tiết cho nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai của ông Donald Trump do Quỹ Di sản theo đường lối bảo thủ vạch ra – kêu gọi Mỹ rời khỏi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB). Theo trang tin The Strategist (Australia), thay vì nhượng bộ yêu cầu của ông Trump, các nước thành viên nên nhận ra rằng việc Mỹ rút lui chủ yếu gây tổn hại cho chính nước này. Do đó, họ có thể tận dụng cơ hội này để đàm phán theo điều kiện của riêng mình.

Ngày 4/2, Tổng thống Trump đã ra lệnh xem xét lại trong vòng 180 ngày đối với tất cả các tổ chức quốc tế mà Mỹ đang là thành viên và tài trợ, đồng thời rà soát các công ước và hiệp ước mà Mỹ đã ký kết. Chỉ thị này phù hợp với mục tiêu của "Dự án 2025", trong đó coi IMF và WB là "những tổ chức môi giới gây hại", khiến tiền của Mỹ bị kiểm soát trước khi đến được các dự án nước ngoài. Nếu ông Trump thực hiện kế hoạch này, việc Mỹ rời khỏi IMF và WB có thể trở thành hiện thực.

Tuy nhiên, các tác giả của "Dự án 2025" đã hiểu sai về cách các tổ chức này được tài trợ và vận hành. Nếu rút khỏi IMF và WB, Mỹ sẽ đánh mất đòn bẩy kinh tế quan trọng và suy giảm ảnh hưởng toàn cầu. Trên thực tế, hai tổ chức này là công cụ giúp Mỹ hỗ trợ các đồng minh và kiểm soát dòng tài chính đối với các quốc gia đối địch.

IMF và WB có trụ sở gần Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính và Quốc hội Mỹ không phải ngẫu nhiên. Mỹ luôn duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với cả hai tổ chức này, từ việc định hình chính sách, lựa chọn lãnh đạo đến việc phê duyệt các quyết định quan trọng. Washington bổ nhiệm Chủ tịch WB, đồng thuận với châu Âu về lãnh đạo IMF và chọn Phó Giám đốc điều hành quỹ. Với tỷ lệ biểu quyết đặc biệt, Mỹ có quyền đơn phương ngăn chặn những quyết định quan trọng, bởi IMF và WB yêu cầu 85% số phiếu đồng thuận để thông qua các chính sách lớn.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng mô hình cho vay của IMF và WB gắn chặt với lợi ích quốc gia của Mỹ. IMF thường được coi là "cơ quan ứng phó đầu tiên" bảo vệ nền kinh tế Mỹ. Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, IMF đã cấp khoản vay 57 tỷ USD – gói cứu trợ lớn nhất trong lịch sử quỹ – cho Argentina, quốc gia có quan hệ thân thiết với ông Trump. WB cũng là công cụ để Mỹ củng cố liên minh an ninh, giải quyết các mối đe dọa khủng bố và hỗ trợ tái thiết sau chiến tranh, như tại Iraq và Afghanistan.

Điều đáng nói là chi phí thực tế để Mỹ tham gia IMF và WB thấp hơn nhiều so với suy nghĩ của nhiều người. Theo Bộ Tài chính Mỹ, năm tài chính 2023, nước này thu về khoản lãi chưa thực hiện 407 triệu USD từ IMF. WB cũng tạo ra những lợi ích tương tự. Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Quốc tế (IBRD) – chi nhánh chính của WB – không dựa vào ngân sách Mỹ mà chủ yếu huy động vốn từ các khoản vay của những nền kinh tế lớn như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Indonesia và Argentina. Thu nhập ròng từ các khoản vay này phần lớn được sử dụng để tài trợ cho hoạt động của WB, trong đó có cả những chi phí chảy vào nền kinh tế Mỹ.

Không giống nhiều tổ chức đa phương khác, IBRD không phụ thuộc vào sự đóng góp trực tiếp của các nước thành viên mà huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu. Năm 2024, IBRD đã phát hành 52,4 tỷ USD trái phiếu, với sự bảo lãnh từ các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, tổ chức này chưa bao giờ cần sử dụng đến nguồn vốn cam kết, khiến nghĩa vụ tài chính của Mỹ chỉ ở mức 3,7 tỷ USD – con số không đáng kể so với 20 tỷ USD mà chính phủ Mỹ đã tài trợ cho SpaceX trong 15 năm qua.

Mỹ cũng có quyền chủ động trong việc đóng góp cho WB. Ví dụ, năm 2018, chính quyền Trump phê duyệt mức tăng vốn 7,5 tỷ USD cho IBRD mà không yêu cầu Mỹ phải đóng góp tài chính nhiều hơn. Đổi lại, Washington vẫn giữ được ảnh hưởng lớn trong việc điều chỉnh chính sách cho vay của WB.

Theo The Strategist, nếu Mỹ rời khỏi IMF và WB, nước này sẽ đánh mất khả năng định hình các quy tắc tài chính toàn cầu và theo đuổi lợi ích chiến lược của mình. Ngay cả khi không rút khỏi WB mà chỉ cắt giảm tài trợ, Mỹ vẫn có thể bị đình chỉ quyền biểu quyết do không đáp ứng các nghĩa vụ tài chính. Khi đó, Mỹ sẽ mất toàn bộ quyền lợi trong tổ chức này, ngoại trừ quyền rút lui, trong khi vẫn bị ràng buộc bởi những cam kết trước đó. Nếu tình trạng này kéo dài hơn một năm, Mỹ có thể mất tư cách thành viên, trừ khi được đa số thành viên khác bỏ phiếu khôi phục.

Việc rời khỏi IMF và WB không chỉ làm suy yếu vị thế toàn cầu của Mỹ mà còn tạo ra khoảng trống quyền lực để các đối thủ như Trung Quốc và Nga lấp đầy. Đây sẽ là một quyết định mang tính bước ngoặt, nhưng có thể khiến Washington tự đánh mất lợi thế chiến lược mà nước này đã nắm giữ suốt nhiều thập kỷ qua.