NATO đứng trước bờ vực tan rã?

Liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang đối mặt với cuộc khủng hoảng sinh tồn lớn nhất kể từ khi thành lập. Căng thẳng bùng phát khi Tổng thống Donald Trump công khai đe dọa rút Mỹ khỏi liên minh, sau khi các đồng minh châu Âu khước từ yêu cầu điều quân khai thông eo biển Hormuz. Sự rạn nứt này không chỉ là những lời dọa dẫm trên mạng xã hội, mà là chỉ dấu cho thấy "bức tường thành" an ninh của lục địa già đang lung lay tận gốc rễ.

Giữa bối cảnh Washington dỡ bỏ trừng phạt dầu mỏ Nga để cứu giá năng lượng và sự im lặng đáng sợ trước các đòn tấn công từ Iran, châu Âu đang phải chuẩn bị cho một kịch bản tồi tệ nhất: Một NATO không có nước Mỹ.

Lãnh đạo các nước thành viên NATO tại The Hague, Hà Lan vào tháng 6/2025

Những phát biểu cứng rắn của Tổng thống Donald Trump về khả năng rút Mỹ khỏi NATO đang tạo ra cú sốc mới đối với cấu trúc an ninh xuyên Đại Tây Dương. Trong bối cảnh xung đột liên quan đến Iran leo thang, liên minh 76 năm tuổi bị đẩy vào một phép thử chưa từng có.

Căng thẳng bùng phát khi Washington bày tỏ thất vọng trước việc các đồng minh châu Âu không tham gia hỗ trợ mở lại tuyến vận tải chiến lược qua eo biển Hormuz. Từ góc nhìn của Nhà Trắng, NATO không thể tiếp tục vận hành theo “một chiều nghĩa vụ”, nơi Mỹ gánh phần lớn trách nhiệm an ninh.

Ngược lại, nhiều quốc gia châu Âu cho rằng họ chưa nhận được đề nghị rõ ràng về triển khai lực lượng, đồng thời bày tỏ quan ngại về sự thiếu nhất quán trong chiến lược của Mỹ tại Trung Đông. Khoảng cách nhận thức này nhanh chóng chuyển hóa thành rạn nứt chính trị.

Diễn biến mới nối dài chuỗi bất đồng tích tụ nhiều năm, từ tranh cãi về chi tiêu quốc phòng đến các phát ngôn gây sức ép của ông Trump trong cả hai nhiệm kỳ. Tuy nhiên, theo giới phân tích, chính cuộc đối đầu xoay quanh Iran mới là chất xúc tác đẩy mâu thuẫn lên mức cao nhất.

Các chuyên gia cảnh báo, hệ quả không chỉ dừng ở nguy cơ Mỹ rời khỏi NATO trên danh nghĩa. Với vai trò Tổng tư lệnh, Tổng thống Mỹ hoàn toàn có thể điều chỉnh mức độ cam kết quân sự, khiến nguyên tắc phòng thủ tập thể – trụ cột của liên minh – trở nên mong manh ngay cả khi không có quyết định rút lui chính thức.

Thực tế này buộc châu Âu phải nhìn lại năng lực tự chủ an ninh. Từ chỗ phụ thuộc vào “ô bảo hộ” của Mỹ, nhiều ý kiến bắt đầu tính đến kịch bản NATO vận hành mà không có Washington, hoặc thậm chí phải tái định nghĩa chính mình.

Dù vậy, khả năng Mỹ rời NATO hoàn toàn vẫn đối mặt rào cản pháp lý lớn, khi cần sự chấp thuận của Thượng viện. Một số nhà ngoại giao cho rằng những tuyên bố hiện tại có thể chỉ là chiến thuật gây áp lực. Lịch sử cho thấy ông Trump từng nhiều lần thay đổi lập trường đối với liên minh này.

Song, ngay cả trong kịch bản Mỹ tiếp tục ở lại, niềm tin chiến lược đã bị xói mòn. Các nhà quan sát nhận định NATO có thể vẫn tồn tại, nhưng sẽ không còn vận hành theo cách quen thuộc suốt nhiều thập kỷ qua.

Một trật tự an ninh mới đang dần hình thành, nơi vai trò của Mỹ không còn mặc định, còn châu Âu buộc phải chuẩn bị cho một thực tế ít phụ thuộc hơn – dù cái giá phải trả có thể không hề nhỏ.