NATO đổi vai, Ukraine đổi vận?

Mỹ sẽ chấm dứt vai trò dẫn dắt cơ chế điều phối viện trợ quân sự cho Ukraine sau hơn 4 năm xung đột. Động thái này đánh dấu bước chuyển đáng chú ý trong chiến lược của NATO, đồng thời đặt ra bài toán về khả năng châu Âu duy trì dòng hỗ trợ dành cho Kiev.

Việc chuyển giao được đánh giá là phù hợp với định hướng chia sẻ gánh nặng trong NATO, song giới quan sát cho rằng năng lực hậu cần, trinh sát và vận tải chiến lược của Mỹ vẫn là yếu tố khó có thể thay thế trong ngắn hạn.

Mỹ vừa thông báo chấm dứt vai trò dẫn dắt Nhóm Hỗ trợ An ninh Ukraine (SAG-U) được thiết lập tại Đức năm 2022. Một quốc gia thành viên NATO sẽ tiếp quản điều hành cơ chế này trong thời gian tới. Quá trình chuyển giao dự kiến kéo dài khoảng một năm nhưng sẽ không gián đoạn hoạt động hỗ trợ Ukraine. Bộ Tư lệnh châu Âu của Mỹ (EUCOM) vẫn tham gia thông qua vị trí phó chỉ huy. SAG-U chịu trách nhiệm điều phối vận chuyển trang thiết bị quân sự, giám sát huấn luyện và hỗ trợ hậu cần cho quân đội Ukraine.

Chuyển giao SAG-U là một phần trong hàng loạt điều chỉnh mà chính quyền Tổng thống Trump thực hiện với liên minh NATO. Tháng 2 vừa qua, Mỹ thông báo rút bớt vị trí chỉ huy quân sự cấp cao tại châu Âu, chuyển quyền điều hành các bộ tư lệnh NATO cho Anh, Italy, Đức và Ba Lan. Lầu Năm Góc cũng cắt giảm số sĩ quan Mỹ tại các vị trí chỉ huy châu Âu và hủy một số đợt luân phiên lực lượng. Washington cảnh báo các đồng minh khó tiếp tục nhận hỗ trợ nếu không tăng chi tiêu quốc phòng.

Một quan chức Ukraine cho rằng chuyển giao mang lợi ích bằng cách giảm rủi ro từ biến động chính trị Mỹ và tạo thuận lợi cho hậu cần quân sự. Tuy nhiên, một số quan chức Kiev lo ngại việc đặt cơ chế trong bộ máy phức tạp của NATO có thể làm chậm viện trợ. Không quốc gia châu Âu nào có khả năng trinh sát vệ tinh, chỉ thị mục tiêu và vận tải chiến lược bằng máy bay hạng nặng mà Mỹ sở hữu. Thêm vào đó, Tổng thống Trump gần đây tỏ nghi ngờ về kế hoạch chuyển giao công nghệ Patriot cho Ukraine.

Các nước NATO nhìn chung ủng hộ chuyển giao, cho rằng châu Âu đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn phù hợp với tình hình hiện nay. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nhấn mạnh các đồng minh cần hành động nhiều hơn, khẳng định thời kỳ gánh nặng chủ yếu trên vai Mỹ đã chấm dứt. Tuy nhiên, các bình luận của Tổng thống Trump về Ukraine vẫn thất thường, đôi lúc ủng hộ nỗ lực chiến tranh, đôi lúc lại thể hiện sự thông cảm với lập trường Nga.