NATO đối mặt kịch bản sụp đổ lịch sử?

Xung đột Trung Đông không chỉ làm rung chuyển địa chính trị toàn cầu mà đang trực tiếp "xé toạc" khối NATO. Khi Washington bắt đầu thảo luận về các biện pháp trừng phạt chưa từng có nhắm vào chính đồng minh, Liên minh châu Âu (EU) cũng lập tức kích hoạt "Kế hoạch B" để tự cứu lấy mình. Di sản an ninh hơn 70 năm của phương Tây chưa bao giờ mong manh đến thế.

Từ đòn đe dọa đình chỉ thành viên của Tây Ban Nha đến việc Mỹ xem xét lại chủ quyền quần đảo Falkland của Anh, một trật tự quân sự mới đang được Washington tái lập bằng sự cứng rắn và thực dụng tuyệt đối.

Bất đồng chiến lược và sức ép từ Washington khiến NATO đối mặt phép thử lịch sử.

Liên minh quân sự xuyên Đại Tây Dương đang trải qua phép thử khắc nghiệt nhất trong nhiều thập kỷ, khi những rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu ngày càng lộ rõ. Xung đột với Iran trở thành chất xúc tác, đẩy bất đồng chiến lược lên mức chưa từng có.

Từ Washington, các đề xuất gây sức ép nội bộ NATO bắt đầu xuất hiện. Một số kịch bản được đưa ra, từ việc xem xét lại cam kết với đồng minh cho đến những động thái mang tính biểu tượng như cân nhắc đình chỉ một quốc gia thành viên. Dù khả năng thực thi còn gây tranh cãi, thông điệp phát đi là rõ ràng: Mỹ không chấp nhận một liên minh “lệch vai”, nơi nghĩa vụ không được chia sẻ tương xứng.

Căng thẳng gia tăng khi nhiều quốc gia châu Âu từ chối hỗ trợ hậu cần cho các chiến dịch quân sự của Mỹ, bao gồm quyền tiếp cận căn cứ, không phận và tuyến vận chuyển chiến lược. Với Washington, đây là những tiêu chuẩn tối thiểu của một liên minh quân sự, nhưng với châu Âu, đó lại là lằn ranh của sự thận trọng.

Không chỉ bất đồng về hậu cần, quan điểm về cách tiếp cận xung đột cũng chia rẽ sâu sắc hai bờ Đại Tây Dương. Trong khi Mỹ theo đuổi lập trường cứng rắn, nhiều nước châu Âu cảnh báo việc sử dụng vũ lực có thể làm bất ổn lan rộng, đặc biệt tại Trung Đông – khu vực vốn đã mong manh.

Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng chiến lược khi hoạt động vận chuyển bị siết chặt, làm dấy lên lo ngại về an ninh năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, ngay cả trong bối cảnh đó, NATO vẫn chưa thể đạt được đồng thuận về mức độ can dự, càng làm lộ rõ sự thiếu nhất quán trong nội bộ.

Trong khi NATO chao đảo, Liên minh châu Âu bắt đầu kích hoạt “kế hoạch dự phòng”. Điều khoản phòng thủ chung của EU được đưa vào bàn thảo với mục tiêu xây dựng cơ chế phản ứng rõ ràng hơn trong tình huống khẩn cấp. Một “sổ tay vận hành” đang được hoàn thiện nhằm xác định trách nhiệm, mức độ hỗ trợ và quy trình phối hợp giữa các quốc gia thành viên.

Động thái này phản ánh một nỗi lo âm ỉ: liệu Mỹ có còn là trụ cột an ninh đáng tin cậy? Những phát biểu cứng rắn từ Washington đã khiến nhiều quốc gia, kể cả các đồng minh thân cận, phải xem xét lại mức độ phụ thuộc vào “ô bảo hộ” truyền thống.

Dù vậy, châu Âu cũng thừa nhận chưa thể thay thế NATO trong vai trò phòng thủ tập thể. Chiến lược hiện tại nghiêng về bổ sung hơn là thay thế, với việc tăng cường các công cụ phi quân sự như trừng phạt kinh tế, hỗ trợ tài chính và viện trợ nhân đạo.

Khủng hoảng lần này không chỉ đến từ các mối đe dọa bên ngoài, mà còn bộc lộ từ chính bên trong liên minh. Sự khác biệt về lợi ích, mức độ sẵn sàng can dự và vai trò của Mỹ đang khoét sâu những đường nứt. NATO vẫn tồn tại, nhưng không còn là một khối đồng nhất như trước — và đó có thể là thay đổi mang tính bước ngoặt.