Mỹ - Trung đình chiến: 'Sóng ngầm' trỗi dậy?

Trung Quốc áp thuế chống bán phá giá lên tới 75% đối với nhựa kỹ thuật nhập từ Mỹ và các nước đồng minh, trong khi Mỹ tăng cường siết kiểm soát chip AI của Huawei, khiến căng thẳng thương mại song phương tiếp tục leo thang dù vừa đạt thỏa thuận “đình chiến”. Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung tưởng như hạ nhiệt nay lại âm ỉ bùng phát trên nhiều mặt trận mới: từ công nghệ, tài nguyên chiến lược đến thuế quan và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thỏa thuận "đình chiến" kéo dài 90 ngày giữa Mỹ và Trung Quốc không đủ để hóa giải cuộc chiến thương mại đã vượt khỏi phạm vi thuế quan. Đằng sau cái bắt tay tạm thời là một trật tự toàn cầu đang dịch chuyển và những toan tính chiến lược chưa từng ngơi nghỉ.

Chỉ ít ngày sau thỏa thuận tạm đình chiến thương mại với Mỹ, Trung Quốc bất ngờ tung đòn áp thuế chống bán phá giá lên tới 75% đối với nhựa kỹ thuật copolymer polyformaldehyde – một vật liệu quan trọng thường được dùng thay thế kim loại trong sản xuất linh kiện ô tô, thiết bị điện tử, vật liệu xây dựng và dược phẩm.

Không dừng lại ở Mỹ, Bắc Kinh đồng thời mở rộng biện pháp thuế quan với các sản phẩm cùng loại từ Liên minh châu Âu (EU), Đài Loan và Nhật Bản, với mức thuế dao động từ 32,6% đến 35,5%. Theo Bộ Thương mại Trung Quốc, cuộc điều tra chính thức kết luận rằng các sản phẩm này đã được bán phá giá, gây "thiệt hại nghiêm trọng" cho ngành công nghiệp nội địa – một tuyên bố mang tính cáo buộc rõ ràng.

Đáng chú ý, lệnh áp thuế sẽ có hiệu lực trong vòng 5 năm kể từ ngày 19/5, mở ra một giai đoạn căng thẳng thương mại mới với không chỉ Mỹ, mà còn cả các đồng minh của Washington.

Trong khi đó, Mỹ cũng không đứng yên. Bộ Thương mại Mỹ (DOC) mới đây phát cảnh báo toàn cầu về việc sử dụng dòng chip AI Ascend của Huawei – bao gồm các phiên bản 910B, 910C và 910D – với lý do những sản phẩm này có thể đã được thiết kế hoặc sản xuất bằng công nghệ, phần mềm hoặc thiết bị có nguồn gốc từ Mỹ. Bất kỳ tổ chức nào sử dụng các chip này đều có thể đối mặt với nguy cơ vi phạm quy định kiểm soát xuất khẩu của Washington.

Phản ứng lập tức, Trung Quốc lên án gay gắt, tố cáo Mỹ “lạm dụng quyền kiểm soát xuất khẩu” và “đe dọa chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu”. Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc Hà Vĩnh Khiên tuyên bố Bắc Kinh sẽ triển khai các biện pháp đáp trả nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp trong nước.

Một mũi nhọn khác trong căng thẳng song phương là đất hiếm – nguyên liệu chiến lược cho các ngành công nghệ cao. Dù đã đồng ý tạm dỡ bỏ hạn chế với 28 công ty Mỹ trong vòng 90 ngày theo thỏa thuận Geneva, Trung Quốc vẫn duy trì lệnh cấm xuất khẩu nhóm 7 kim loại đất hiếm sang Mỹ, viện dẫn lý do “an ninh quốc gia”.

Khi được hỏi về chính sách đất hiếm trong cuộc họp báo ngày 16/5, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc từ chối cung cấp thêm thông tin – một sự im lặng đáng gờm trong bối cảnh căng thẳng âm ỉ.

Thỏa thuận “đình chiến” 90 ngày chỉ như một lớp băng mỏng phủ trên ngọn lửa địa chính trị đang cháy âm ỉ. Những đòn thuế trả đũa, cáo buộc công nghệ và căng thẳng về tài nguyên chiến lược đang cho thấy một thực tế: cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung không lùi bước, chỉ chuyển sang những mặt trận ngấm ngầm và tinh vi hơn.