Mỹ - Trung chuẩn bị đối thoại: Tâm điểm là đất hiếm và thương mại toàn cầu

Từ ngày 4/4/2025, Trung Quốc yêu cầu các doanh nghiệp phải xin giấy phép xuất khẩu đối với bảy loại đất hiếm nặng và các sản phẩm liên quan như nam châm đất hiếm như một phần trong phản ứng toàn diện đối với lệnh áp thuế của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, làm giảm nguồn cung cấp khoáng sản dùng để chế tạo vũ khí, đồ điện tử và nhiều loại hàng tiêu dùng cho phương Tây.

Động thái mà Bắc Kinh từ lâu đã ám chỉ là có thể thực hiện được, càng làm gia tăng căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới và khiến các nhà sản xuất Mỹ phải tranh giành nguồn cung cấp mới các khoáng sản quan trọng mà họ đã dựa vào trong nhiều thập kỷ.

Trung Quốc sản xuất khoảng 90% lượng đất hiếm trên thế giới , một nhóm gồm 17 nguyên tố được sử dụng trong các ngành công nghiệp quốc phòng, xe điện, năng lượng và điện tử. Hoa Kỳ chỉ có một mỏ đất hiếm và hầu hết nguồn cung cấp đến từ Trung Quốc.

Tác động toàn cầu

Ngành ô tô: Các hãng xe lớn như General Motors, Toyota, Volkswagen và Ford đang đối mặt với nguy cơ ngừng sản xuất do thiếu hụt nam châm đất hiếm – thành phần thiết yếu trong động cơ xe điện và các bộ phận quan trọng khác. Ford đã phải tạm dừng sản xuất mẫu Explorer vì thiếu linh kiện.

Quốc phòng và công nghệ cao: Các hệ thống vũ khí, máy bay chiến đấu và thiết bị điện tử tiên tiến phụ thuộc vào đất hiếm để sản xuất cảm biến, động cơ và chip. Việc gián đoạn nguồn cung đang gây lo ngại về an ninh quốc gia tại Mỹ và các nước đồng minh.

Ấn Độ và châu Âu: Các nhà sản xuất ô tô và linh kiện tại Ấn Độ và châu Âu đang chịu áp lực lớn. Dù một số doanh nghiệp đã nhận được sự hỗ trợ từ đại sứ quán Trung Quốc, nhưng các giấy phép xuất khẩu vẫn chưa được cấp, đe dọa làm đình trệ sản xuất.

Phản ứng quốc tế

Nhiều quốc gia như Nhật Bản, Ấn Độ và các nước châu Âu đang tích cực vận động Trung Quốc đẩy nhanh quá trình cấp phép xuất khẩu. Các nhà ngoại giao và doanh nghiệp đã tổ chức các cuộc gặp với Bộ Thương mại Trung Quốc nhằm tháo gỡ tình trạng ách tắc hiện nay.

Động thái từ Hoa kỳ

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy chiến lược tự chủ về khoáng sản quan trọng, bao gồm việc tăng cường khai thác trong nước và hợp tác với các đối tác quốc tế như Ukraine. Tuy nhiên, việc xây dựng năng lực sản xuất thay thế sẽ mất nhiều năm.

Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với các phóng viên vào thứ Ba rằng Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến sẽ hội đàm vào tuần này và lệnh cấm xuất khẩu dự kiến sẽ được ưu tiên trong chương trình nghị sự.

Góc nhìn chuyên gia

Các chuyên gia cảnh báo rằng việc Trung Quốc sử dụng đất hiếm như một công cụ chiến lược trong căng thẳng thương mại có thể làm gia tăng rủi ro địa chính trị và thúc đẩy các quốc gia khác tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc. Tuy nhiên, với việc Trung Quốc kiểm soát hơn 90% công suất chế biến đất hiếm toàn cầu, việc đa dạng hóa nguồn cung sẽ là một thách thức lớn trong ngắn hạn.