Mỹ tăng thuế lên hàng hóa Trung Quốc: Tác động toàn cầu và hệ lụy đối với Việt Nam

​​​​​​​Ngày 9/4/2025, chính quyền Mỹ chính thức áp mức thuế nhập khẩu lên tới 104% đối với nhiều mặt hàng từ Trung Quốc – đánh dấu một bước leo thang mạnh mẽ trong căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Động thái này không chỉ làm thay đổi sâu sắc cán cân thương mại song phương, mà còn tạo hiệu ứng dây chuyền đến thị trường hàng hóa toàn cầu, chuỗi cung ứng quốc tế và các nền kinh tế liên đới như Việt Nam.

MỸ - TRUNG LEO THANG ĐỐI ĐẦU

- Mức thuế mới bao gồm khoản bổ sung 50% do Tổng thống Mỹ công bố, sau khi Trung Quốc không rút lại các biện pháp trả đũa trước đó.

- Bộ Thương mại Trung Quốc ngay lập tức lên tiếng phản đối, tuyên bố sẽ "đáp trả tương xứng đến cùng" nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia. Căng thẳng gia tăng khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại về nguy cơ suy thoái kinh tế và sự phân mảnh sâu hơn của chuỗi cung ứng toàn cầu.

TÁC ĐỘNG ĐẾN THỊ TRƯỜNG HÀNG HÓA THẾ GIỚI

- Các mặt hàng như đồng, nhôm, thép – vốn gắn chặt với nhu cầu công nghiệp Trung Quốc – đang chịu áp lực giảm giá. Giá đồng trên sàn London đã giảm từ đầu tháng 4 do lo ngại sản xuất tại Trung Quốc chậm lại.

- Nếu tình trạng căng thẳng kéo dài, việc Trung Quốc cắt giảm sản lượng hoặc hoãn đầu tư công nghiệp sẽ khiến nhu cầu kim loại suy giảm mạnh.

- Thuế quan khiến Trung Quốc có thể giảm nhập khẩu nông sản Mỹ (đặc biệt là đậu tương, ngô, lúa mì), từ đó tìm nguồn thay thế từ Nam Mỹ, Nga hoặc Đông Nam Á.

- Nhận định: Điều này có thể đẩy giá nông sản tăng nhẹ trong ngắn hạn, tuy nhiên cũng khiến Mỹ buộc phải có biện pháp trợ giá để hỗ trợ nông dân nội địa – gây biến động lớn trên thị trường hàng hóa nông nghiệp.

Hình: Biến động giá của các nhóm hàng hóa chủ chốt từ đầu năm 2025 đến tháng 4/2025

- Giá dầu và khí đốt hiện chịu tác động kép: từ thương chiến và từ các yếu tố địa chính trị tại Trung Đông. Nếu hoạt động sản xuất công nghiệp giảm trên toàn cầu, giá năng lượng có khả năng điều chỉnh giảm do nhu cầu thấp hơn.

- Tuy nhiên, diễn biến này phụ thuộc vào phản ứng của OPEC+ và Trung Quốc trong việc kiểm soát nguồn cung và phục hồi kinh tế.

- Vàng và bạc – nơi trú ẩn của dòng vốn trong giai đoạn bất ổn – đang tăng giá.

- Ngược lại, bạch kim và palladium – mang tính chất công nghiệp – lại giảm nhẹ do nhu cầu tiêu thụ suy yếu, đặc biệt từ ngành ô tô và thiết bị công nghiệp tại Trung Quốc.

TÁC ĐỘNG ĐẾN CHUỖI CUNG ỨNG VÀ THƯƠNG MẠI TOÀN CẦU

- Đòn thuế quan khiến nhiều tập đoàn đa quốc gia buộc phải đa dạng hóa chuỗi cung ứng để tránh rủi ro địa chính trị. Mỹ, Nhật, EU tăng cường tìm kiếm nguồn cung từ Việt Nam, Ấn Độ, Mexico, Indonesia…

- Nhận định: Điều này mở ra cơ hội cho các nước đang phát triển nhưng cũng tạo ra sự cạnh tranh gay gắt hơn về chi phí, lao động và hạ tầng.

VIỆT NAM: CƠ HỘI VÀ RỦI RO ĐAN XEN

- Việt Nam có thể tăng xuất khẩu sang Mỹ, đặc biệt là trong các nhóm hàng thay thế Trung Quốc: dệt may, đồ gỗ, điện tử, nông sản.

- Dòng vốn FDI dịch chuyển khỏi Trung Quốc có thể đổ vào Việt Nam nếu chính sách ổn định và chi phí cạnh tranh.

- Nguy cơ hàng Trung Quốc "đội lốt" Việt Nam để lách thuế Mỹ, dẫn đến rủi ro điều tra xuất xứ và áp thuế phòng vệ.

- GDP Việt Nam có thể giảm trung bình 1,5 – 2%/năm đến 2030 nếu căng thẳng tiếp diễn (theo Bloomberg).

- Một số ngành xuất khẩu phụ thuộc nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc sẽ gặp khó khăn về nguồn cung và chi phí.

KẾT LUẬN

Việc Mỹ tăng thuế lên hàng hóa Trung Quốc không chỉ là cuộc chiến giữa hai quốc gia mà đã trở thành vấn đề toàn cầu, ảnh hưởng sâu rộng đến thị trường hàng hóa, đầu tư, thương mại và các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam.

Doanh nghiệp và chính phủ cần theo dõi sát diễn biến, chủ động thích ứng và chuẩn bị các giải pháp trung – dài hạn về thị trường, xuất xứ hàng hóa và chuyển đổi chuỗi cung ứng.