Mỹ ra tay, Iran... tự lo hậu quả?

Washington nhấn mạnh mục tiêu an ninh ngắn hạn, nhưng tương lai chính trị của Tehran được khẳng định là “việc của người Iran” – một cách tiếp cận khác biệt so với các cuộc chiến trước đây của Mỹ.

Theo đánh giá của The New York Times, chính quyền của Donald Trump đang gửi đi thông điệp rõ ràng: Mỹ phát động chiến dịch quân sự, nhưng không muốn sa lầy vào giai đoạn hậu chiến tại Iran.

Khác với mô hình “tái thiết quốc gia” từng áp dụng ở Iraq hay Afghanistan, lần này Washington dường như theo đuổi chiến lược giới hạn mục tiêu. Mỹ sử dụng sức mạnh quân sự để xử lý mối đe dọa an ninh, song tránh cam kết lâu dài về tương lai chính trị của Iran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt tay Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng ở Washington DC, Mỹ, ngày 3/3. 

“Cơ hội nằm trong tay người Iran”

Khi tiếp Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại Nhà Trắng ngày 3/3, ông Trump nói: “Chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra với người dân Iran. Họ đang có cơ hội của mình”.

Thông điệp tương tự cũng được lặp lại bởi các quan chức cấp cao. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố chiến dịch “không nhằm thay đổi chế độ”, nhưng đồng thời bày tỏ hy vọng người dân Iran sẽ “tận dụng cơ hội”. Ngoại trưởng Marco Rubio cũng khẳng định nếu có thay đổi từ bên trong, Mỹ sẵn sàng hỗ trợ, song không chủ trương lật đổ chính phủ.

Cách diễn đạt này cho thấy Nhà Trắng muốn nhấn mạnh: tương lai của Iran thuộc về người Iran – và không phải là trách nhiệm của Washington.

Quốc kỳ Iran xuất hiện tại hiện trường một đồn cảnh sát ở Tehran bị trúng đòn không kích của Mỹ và Israel. 

Phá vỡ “quy tắc cửa hàng đồ sứ”?

Trong giới hoạch định chính sách Mỹ, từng tồn tại một nguyên tắc không chính thức gọi là “quy tắc cửa hàng đồ sứ”: nếu làm vỡ, phải chịu trách nhiệm. Cựu Ngoại trưởng Colin L. Powell từng dùng lập luận này để cảnh báo trước khi Mỹ can thiệp vào Iraq.

Tuy nhiên, các phát biểu gần đây cho thấy chính quyền ông Trump không muốn áp dụng logic đó với Iran. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham thậm chí công khai bác bỏ quan điểm “làm vỡ thì phải mua”, cho rằng việc xử lý mối đe dọa từ Tehran là vì lợi ích an ninh của Mỹ, còn việc định hình tương lai chính trị Iran không thuộc trách nhiệm Washington.

Khác biệt với Iraq và Afghanistan

Ông Trump nhiều lần chỉ trích các cuộc chiến “tái thiết quốc gia” kéo dài hàng thập niên. Quan điểm này lý giải vì sao chiến dịch tại Iran được giới hạn ở mục tiêu quân sự, tránh cam kết tái cấu trúc chính trị.

Tuy nhiên, điều này cũng tạo ra khoảng trống chiến lược. Nếu cán cân quyền lực tại Tehran thay đổi theo hướng bất lợi, hoặc xuất hiện bất ổn lan rộng, câu hỏi về trách nhiệm và hệ quả dài hạn có thể quay lại với Washington.

Cựu tướng lĩnh Mỹ Douglas E. Lute nhận định chính quyền hiện tại sẵn sàng phá vỡ hiện trạng, nhưng điều còn bỏ ngỏ là “phần tiếp theo của câu chuyện”.

Người dân Iran xuống đường phản đối cuộc không kích của Mỹ và Israel. 

Cơ hội hay canh bạc?

Cách tiếp cận “Mỹ ra tay, Iran tự lo phần còn lại” có thể giúp ông Trump nhận lợi thế chính trị nếu tình hình chuyển biến theo hướng có lợi. Nhưng nó cũng đồng nghĩa với việc đẩy phần lớn rủi ro bất định sang tương lai.

Trong một khu vực vốn đầy biến động như Trung Đông, việc tách hành động quân sự khỏi trách nhiệm hậu chiến là điều chưa từng dễ dàng. Và chính ở điểm đó, tương lai của Iran – cũng như tác động lan tỏa toàn cầu – vẫn là ẩn số, có lẽ ngay cả Washington cũng chưa thể tính hết.