Mỹ ra chiêu mới, Trung Quốc có kịp đỡ?

Tổng thống Trump có thể cân nhắc nới lỏng kiểm soát xuất khẩu công nghệ để đổi lấy cam kết gia tăng nhập khẩu hàng Mỹ từ phía Trung Quốc. Động thái này phản ánh chiến lược "mặc cả" thương mại đặc trưng của ông chủ Nhà Trắng, ưu tiên lợi ích kinh tế ngắn hạn thay vì duy trì lập trường cứng rắn về công nghệ.

Trong một thế trận đầy toan tính, Trump có thể đặt công nghệ Mỹ lên bàn đàm phán, với điều kiện Bắc Kinh chịu mở hầu bao. Nhưng liệu cái giá của sự nhượng bộ này có khiến Washington trả đắt về lâu dài?

Vài năm trước, cựu Tổng thống Joe Biden khẳng định các biện pháp kiểm soát xuất khẩu là “tài sản chiến lược mới” giúp Mỹ duy trì lợi thế công nghệ trước Trung Quốc. Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang từng bước đảo chiều chính sách này, theo hướng linh hoạt hơn nhưng không kém phần toan tính.

Trong tuần qua, hai gã khổng lồ công nghệ Mỹ – Nvidia và AMD – lần lượt xác nhận đã nhận được cam kết từ chính phủ về việc cấp phép xuất khẩu dòng chip AI H20 sang Trung Quốc. Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ Howard Lutnick lý giải, đây là chiến lược mới của Nhà Trắng: tạo ra sự phụ thuộc có kiểm soát của Trung Quốc vào công nghệ Mỹ, thay vì cấm đoán tuyệt đối. Theo ông Lutnick, Washington sẽ không cung cấp các sản phẩm công nghệ “tối tân nhất”, nhưng sẽ duy trì vị thế dẫn đầu, buộc Bắc Kinh phải tiếp tục mua chip Mỹ để không bị tụt lại phía sau.

Diễn biến này được xem là bước chuẩn bị trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh tiềm năng giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình trong năm nay. Câu hỏi đặt ra: Washington sẵn sàng đi bao xa trong việc nới lỏng các biện pháp kiểm soát, vốn từng được coi là thành trì an ninh quốc gia?

Kevin Xu, nhà sáng lập Interconnected Capital, nhận định: “Việc Mỹ bật đèn xanh cho xuất khẩu H20 cho thấy một sự chuyển hướng mềm mại trong chính sách. Đây có thể là tín hiệu cho một thỏa thuận công nghệ quy mô lớn.”

Hiện tại, trên bàn đàm phán Mỹ - Trung đang có hàng loạt quân bài quan trọng: từ thiết bị sản xuất chip, đất hiếm, công nghệ pin, trí tuệ nhân tạo, cho tới quyền tiếp cận thị trường. Dù vậy, Washington vẫn duy trì nhiều rào cản với Bắc Kinh, bao gồm hạn chế đầu tư, kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt tài chính.

Dưới thời Trump, Mỹ từng nâng thuế quan với hàng hóa Trung Quốc lên 145%. Nhưng sau các vòng đàm phán tại Geneva và London, hai bên đã đạt được thỏa thuận tạm thời: Mỹ giảm một phần thuế và nới lỏng hạn chế xuất khẩu, đổi lại Trung Quốc nối lại xuất khẩu đất hiếm và rút bớt biện pháp đáp trả.

Đáng chú ý, dù luôn thể hiện lập trường cứng rắn với Bắc Kinh, ông Trump không phải là người giáo điều trong các vấn đề an ninh quốc gia truyền thống. Theo Dominic Chiu, chuyên gia cấp cao tại Eurasia Group: “Nếu thấy lợi ích đủ lớn, ông Trump sẵn sàng dùng các biện pháp hạn chế như một quân bài mặc cả để Trung Quốc nhượng bộ.”

Trên mặt trận ngoại giao, chính quyền Trump cũng đang phát tín hiệu tích cực. Ngoại trưởng Marco Rubio vừa có cuộc gặp thân mật với người đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị tại Malaysia. Sắp tới, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dự kiến hội đàm với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong, với kỳ vọng gia hạn thỏa thuận đình chiến thuế quan sắp hết hạn vào ngày 12/8.

Giới quan sát nhận định: Mỹ - Trung nhiều khả năng sẽ đạt một loạt thỏa thuận nhỏ – hoặc một thỏa thuận toàn diện – trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh APEC tại Hàn Quốc vào cuối tháng 10, nơi Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập có thể gặp mặt.

Theo ông Trump, ưu tiên hàng đầu vẫn là thu hẹp thâm hụt thương mại bằng cách buộc Trung Quốc mua thêm hàng hóa Mỹ. Ngoài ra, ông cũng yêu cầu Bắc Kinh kiểm soát chặt dòng chảy fentanyl vào Mỹ, tìm giải pháp cho tương lai TikTok, và cam kết không vũ khí hóa đất hiếm – các nguồn khoáng sản mang tính chiến lược.

Về phía Trung Quốc, yêu cầu lớn nhất là Mỹ xóa bỏ toàn bộ thuế quan, đặc biệt là mức thuế 20% áp vì lý do liên quan đến fentanyl. Bắc Kinh cũng kỳ vọng Washington nới lỏng hạn chế đầu tư và xuất khẩu.

Kurt Tong, đối tác tại The Asia Group, đánh giá sự khác biệt cốt lõi giữa hai chính quyền Mỹ: “Ông Biden tập trung bảo vệ ưu thế công nghệ của Mỹ đến cùng. Còn ông Trump thì ưu tiên dòng thương mại, đầu tư và duy trì sự ổn định trong quan hệ với Trung Quốc.”

Với tư duy thực dụng, không loại trừ khả năng ông Trump sẽ mở cửa chào đón các khoản đầu tư từ Trung Quốc – điều mà phần lớn giới chính trị Mỹ vẫn còn dè dặt.