Mỹ - Iran “ngừng mà chưa ngừng”: Thỏa thuận đình chiến bên bờ sụp đổ

Các đòn đáp trả quân sự liên tiếp giữa Mỹ và Iran đang khiến thỏa thuận ngừng bắn vốn mong manh đứng trước nguy cơ đổ vỡ, trong bối cảnh triển vọng hòa đàm ngày càng mờ nhạt và căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang.

Mỹ tiếp tục không kích, Iran đáp trả

Rạng sáng 28/5, quân đội Mỹ tuyên bố bắn hạ 4 máy bay không người lái (drone) được phóng từ Iran, đồng thời tập kích một trung tâm điều khiển tại thành phố cảng Bandar Abbas ở miền nam Iran.

Đây là lần thứ hai chỉ trong ba ngày Washington thực hiện hành động quân sự tương tự, sau đợt tấn công ngày 25/5. Theo Reuters, một quan chức Mỹ khẳng định các động thái này mang tính “có chừng mực”, nhằm bảo vệ lực lượng Mỹ trong khu vực và vẫn duy trì lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ tháng 4.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng việc hai bên liên tục nổ súng đang đẩy thỏa thuận đình chiến tới bờ vực sụp đổ, đồng thời làm suy giảm hy vọng về một nền hòa bình lâu dài.

Căng thẳng leo thang cũng khiến giá dầu thế giới bật tăng mạnh. Trong ngày 28/5, giá dầu Brent tăng hơn 2%, lên gần 97 USD/thùng.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết đã nhắm mục tiêu vào một căn cứ không quân Mỹ để đáp trả cuộc tấn công cùng ngày, dù không công bố vị trí cụ thể. Tehran cáo buộc Mỹ sử dụng căn cứ này để triển khai đòn đánh vào miền nam Iran.

Cùng thời điểm, Kuwait - nơi đặt căn cứ quân sự lớn của Mỹ - thông báo nước này đối mặt với một cuộc tấn công bằng tên lửa và drone, song chưa xác nhận nguồn gốc vụ tấn công.

Iran cũng tuyên bố đã nổ súng vào 4 tàu tìm cách vượt qua eo biển Hormuz.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei khẳng định Tehran sẽ “thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ chủ quyền quốc gia”, đồng thời lên án những phát ngôn mang tính đe dọa từ phía Mỹ nhằm vào Iran và một số quốc gia trong khu vực.

Hòa đàm bế tắc, nguy cơ xung đột kéo dài

Dù cuối tuần trước Tổng thống Donald Trump và nhiều quan chức Mỹ tuyên bố hai bên đang tiến gần tới một thỏa thuận chấm dứt xung đột, nhưng những ngày gần đây gần như không xuất hiện tín hiệu tích cực nào cho thấy tiến trình hòa đàm đạt được bước tiến mới.

Trong cuộc họp nội các ngày 27/5, ông Trump nhấn mạnh Mỹ sẽ không chấp nhận một “thỏa thuận tồi tệ” và không chịu áp lực phải nhanh chóng đàm phán, trái ngược với phát biểu trước đó của một số quan chức trong chính quyền rằng thỏa thuận đã “hoàn tất 95%”.

“Chúng ta mới chỉ tham gia vài tháng. Chiến tranh Triều Tiên hay Afghanistan đều kéo dài nhiều năm”, ông Trump phát biểu khi được hỏi về thời điểm cuộc chiến với Iran có thể kết thúc.

Theo giới phân tích, ba nút thắt lớn nhất trong đàm phán hiện nay gồm các lệnh trừng phạt của Mỹ nhằm vào Iran, yêu cầu Tehran từ bỏ năng lực phát triển hạt nhân và vấn đề phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.

Ông Trump cho rằng Iran đang đàm phán trong tình thế “gần như cạn kiệt lựa chọn”, đồng thời bác bỏ nhận định cho rằng ông sẽ phải nhượng bộ vì áp lực từ cuộc bầu cử giữa kỳ năm nay.

“Tôi không quan tâm tới bầu cử giữa kỳ”, ông Trump nhấn mạnh. Ông cũng cho biết số binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong cuộc chiến với Iran hiện là 13 người, thấp hơn nhiều so với các cuộc chiến trước đây của Mỹ.

Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời gia tăng sức ép với các đồng minh Ả Rập vùng Vịnh, tuyên bố Washington có thể không đạt thỏa thuận với Iran nếu Saudi Arabia, Qatar và Kuwait không tham gia Hiệp định Abraham - thỏa thuận bình thường hóa quan hệ giữa Israel và các đối thủ lâu năm tại Trung Đông được thúc đẩy từ nhiệm kỳ đầu của ông.

Trong khi đó, việc eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa suốt nhiều tháng qua đã khiến giá dầu thế giới và giá xăng tại Mỹ tăng mạnh.

Theo Washington Post, nhiều cuộc khảo sát gần đây cho thấy tỉ lệ ủng hộ ông Trump đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiệm kỳ thứ hai, khi cử tri ngày càng không hài lòng với cách điều hành kinh tế và phản đối quyết định phát động chiến dịch quân sự chống Iran.

Khủng hoảng năng lượng có thể tái định hình thế giới

Ngày 28/5, Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) nhận định căng thẳng tại Trung Đông đang buộc nhiều quốc gia phải mở thêm các tuyến cung ứng mới và tăng cường khai thác nguồn tài nguyên trong nước để đối phó nguy cơ khủng hoảng năng lượng.

Theo AFP, Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol cảnh báo thế giới đang ở giữa một trong những cuộc khủng hoảng an ninh năng lượng nghiêm trọng nhất từng xảy ra.

Ông cho rằng cuộc khủng hoảng hiện nay có thể làm thay đổi chiến lược đầu tư toàn cầu trong lĩnh vực năng lượng, tương tự những biến động lớn sau các cú sốc dầu mỏ vào thập niên 1970.