Mỹ - Iran: Họng súng thay lời ngoại giao?

Khi các nỗ lực ngoại giao rơi vào ngõ cụt, Lầu Năm Góc đã chọn cách lên tiếng bằng hỏa lực. Với việc dàn trận một lực lượng chưa từng có tiền lệ tại vùng Vịnh, Donald Trump đang đẩy ván bài với Iran tới điểm tới hạn, buộc đối phương phải lựa chọn: lùi bước vô điều kiện hoặc đối mặt với một cơn bão lửa đã được lên nòng.

Căng thẳng giữa Iran và Mỹ đang tăng cao, đặc biệt là Washington đang điều động lực lượng quy mô lớn tới Trung Đông 

Trong lúc các phái đoàn Mỹ và Iran còn ngồi đối diện nhau tại Geneva ngày 17/2, thì trên bầu trời Đại Tây Dương, một chuyển động khác đang diễn ra với tốc độ dồn dập. Hàng loạt máy bay tiếp nhiên liệu, máy bay tác chiến điện tử và chiến đấu cơ Mỹ liên tiếp vượt đại dương, dừng tại các căn cứ ở Anh và Đức trước khi tiến về Trung Đông — một chuỗi điều động cho thấy Washington không đặt toàn bộ niềm tin vào con đường ngoại giao.

Trên biển, tàu sân bay USS Abraham Lincoln đã hiện diện tại Vịnh Ba Tư từ tháng 1. Trong những ngày tới, sức mạnh này sẽ được gia cố thêm khi hàng không mẫu hạm USS Gerald R. Ford hoàn tất hành trình vượt Đại Tây Dương, tiến vào khu vực eo biển Gibraltar.

Việc tăng cường lực lượng với quy mô lớn chưa từng thấy này nằm ở trung tâm chiến lược của Tổng thống Donald Trump đối với Iran: gây sức ép tối đa, buộc Tehran phải nhượng bộ bằng lời cảnh báo về một kịch bản quân sự “tồi tệ hơn nhiều” so với cuộc không kích vào các cơ sở hạt nhân Iran mùa hè năm ngoái.

Mục tiêu của Washington là rõ ràng: chấm dứt hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium và buộc Iran từ bỏ chương trình tên lửa đạn đạo. Ngược lại, Tehran tuyên bố sẵn sàng giảm mức độ làm giàu uranium, nhưng kiên quyết không từ bỏ năng lực tên lửa — một bất đồng mang tính cấu trúc, khó có thể tháo gỡ bằng những nhượng bộ mang tính kỹ thuật.

Trong bối cảnh đó, nếu đàm phán đổ vỡ, các điều kiện cần và đủ cho một cuộc xung đột quy mô lớn gần như đã được lắp ráp hoàn chỉnh.

Mỹ triển khai lực lượng chưa từng có

Dữ liệu công khai cho thấy Mỹ hiện có khoảng 85 máy bay tiếp nhiên liệu KC-135 và KC-46 đang hoạt động tại châu Âu và Trung Đông, trong đó riêng 48 giờ qua đã có 56 chiếc được điều động. Đây là mắt xích then chốt, giúp mở rộng đáng kể tầm hoạt động của chiến đấu cơ và máy bay ném bom Mỹ thông qua tiếp nhiên liệu trên không.

Song song với đó là ít nhất 6 máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không E-3 Sentry, cùng hơn 50 chiến đấu cơ hiện đại gồm F-35, F-16 và F-22, tất cả đều được triển khai trong khoảng thời gian từ ngày 17–18/2.

Theo Axios, hơn 150 chuyến bay vận tải quân sự đã chuyển vũ khí và đạn dược tới khu vực chỉ trong hai ngày. Khi cộng thêm tối đa 180 máy bay từ hai tàu sân bay, cùng lực lượng không quân sẵn có tại các căn cứ lân cận, mật độ sức mạnh trên không tại Vịnh Ba Tư đã đạt mức cao nhất kể từ cuộc tấn công Iraq năm 2003.

Mỹ đang tăng cường lực lượng với quy mô lớn chưa từng có tới Trung Đông, áp sát Iran

Ông Trump sẽ ra lệnh?

Dù cả Washington và Tehran đều tuyên bố “đạt được tiến bộ” tại Geneva, nhưng chưa có dấu hiệu nào cho thấy một đột phá thực sự đang đến gần. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran sẽ bắt đầu soạn thảo văn bản cho một thỏa thuận tiềm năng trước vòng đàm phán tiếp theo.

Phía Mỹ tỏ ra thận trọng hơn. Phó Tổng thống JD Vance thừa nhận đàm phán có tiến triển ở một số khía cạnh, song nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump đã đặt ra những “lằn ranh đỏ” mà Iran chưa sẵn sàng chấp nhận. Nếu ngoại giao “đi đến hồi kết tự nhiên”, theo ông Vance, Nhà Trắng sẽ không còn nhiều lựa chọn ngoài hành động quân sự.

Việc rút hai tàu sân bay cùng hàng trăm máy bay khỏi khu vực khi đó sẽ bị coi là nhượng bộ — điều đi ngược lại mong muốn của một đồng minh then chốt là Israel.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã công khai yêu cầu bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải tước bỏ hoàn toàn khả năng làm giàu uranium, chương trình tên lửa đạn đạo và năng lực hỗ trợ các lực lượng thân Iran trong khu vực. Ông cũng bày tỏ hoài nghi sâu sắc về việc Tehran có tuân thủ thỏa thuận hay không, đồng thời được cho là đã vận động Tổng thống Trump cân nhắc phương án tấn công trong chuyến thăm Washington gần đây.

Sau cuộc gặp, ông Trump khẳng định đàm phán cần tiếp tục, nhưng theo CBS News, ông cũng từng nói với Thủ tướng Netanyahu rằng Mỹ sẽ ủng hộ các cuộc tấn công của Israel nhằm vào các cơ sở tên lửa đạn đạo của Iran.

Các nguồn tin Israel nói với Axios rằng Tel Aviv tin Nhà Trắng đang nghiêng về phía họ, và dự đoán một chiến dịch chung Mỹ–Israel với quy mô lớn hơn đáng kể so với cuộc không kích hồi tháng 6 năm ngoái. Thậm chí, một số quan chức Israel cho biết chính phủ của ông Netanyahu đang chuẩn bị cho kịch bản chiến tranh “trong vòng vài ngày”.

Một cố vấn thân cận của ông Trump tiết lộ với Axios rằng dù có ý kiến can ngăn, nhưng “có tới 90% khả năng hành động quân sự sẽ xảy ra trong vài tuần tới”.

Tehran tính gì để tránh chiến tranh?

Iran trong nhiều tuần qua duy trì thông điệp nhất quán: cam kết ngoại giao, nhưng sẵn sàng tự vệ. Trên thực tế, Tehran đang nắm trong tay ít nhất ba đòn bẩy quan trọng.

Thứ nhất, phái đoàn Iran tại Liên Hợp Quốc cảnh báo Washington về cái giá khổng lồ mà Mỹ từng phải trả tại Afghanistan và Iraq — hơn 7.000 tỷ USD và hơn 7.000 binh sĩ — đánh vào nỗi lo bị sa lầy của công chúng Mỹ.

Thứ hai, Iran tổ chức tập trận và đóng cửa một phần Eo biển Hormuz, phô diễn khả năng kiểm soát tuyến hàng hải nơi trung chuyển khoảng 1/3 lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu, đồng nghĩa với nguy cơ khủng hoảng năng lượng nếu xung đột nổ ra.

Thứ ba, lãnh tụ tối cao Ali Khamenei tuyên bố rằng nguy hiểm không nằm ở tàu chiến Mỹ, mà ở những vũ khí có thể đánh chìm chúng. Đây không phải lời đe dọa trống rỗng, khi Iran sở hữu kho tên lửa đạn đạo, trong đó có các mẫu siêu vượt âm từng được sử dụng để tấn công Tel Aviv hồi tháng 6 năm ngoái.

Ngay từ năm 2024, khi còn là người dẫn chương trình truyền hình, Ngoại trưởng Mỹ Pete Hegseth từng thừa nhận rằng chỉ một số ít tên lửa như vậy cũng có thể gây tổn thất nghiêm trọng cho hạm đội tàu sân bay Mỹ.

Trong thế giằng co hiện tại, Tổng thống Trump dường như đã tự đặt mình vào một thế tiến thoái lưỡng nan: nếu không đạt được thỏa thuận, việc giảm leo thang sẽ bị coi là nhượng bộ và làm thất vọng đồng minh Israel.

Chiến tranh có logic riêng của nó — mỗi bước leo thang đều khiến việc quay đầu trở nên khó khăn hơn. Hy vọng mong manh còn lại cho một lối thoát hòa bình đang nằm ở Geneva, và ở câu hỏi liệu ông Trump có đủ kiên nhẫn để chống lại sức hút của chiến tranh cho tới vòng đàm phán tiếp theo hay không.