Mỹ dồn dập tấn công Bandar Abbas, mục tiêu thực sự là gì?

Bất chấp tuyên bố lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran vẫn còn hiệu lực, Washington trong chưa đầy một tuần qua đã liên tiếp tiến hành các cuộc không kích gần thành phố cảng Bandar Abbas ở miền Nam Iran – khu vực được xem là một trong những điểm chiến lược quan trọng nhất của Tehran tại Vùng Vịnh.

Theo truyền thông quốc tế, ngày 27/5, Mỹ đã bắn hạ 4 máy bay không người lái (UAV) của Iran đồng thời tấn công một trạm điều khiển UAV gần Bandar Abbas. Động thái này diễn ra chỉ vài ngày sau loạt vụ nổ xảy ra tại khu vực cảng hôm 25/5.

Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Washington vi phạm thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4.

Trong khi đó, hãng thông tấn bán chính thức Tasnim cho biết các lực lượng Iran đã nổ súng nhằm vào một căn cứ không quân Mỹ trong khu vực để đáp trả cuộc tấn công gần Bandar Abbas.

Diễn biến căng thẳng xuất hiện sau tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng “sẽ không có ai có quyền kiểm soát” eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới.

Bandar Abbas giữ vị trí chiến lược đặc biệt

Bandar Abbas là nơi đặt các lực lượng hải quân chủ lực của Iran và nằm ở vị trí cực kỳ nhạy cảm về quân sự tại Vùng Vịnh.

Thành phố cảng này nằm ở phía nam Iran, sát bờ bắc eo biển Hormuz – tuyến đường biển nối Vùng Vịnh với vịnh Oman và biển Ả Rập. Bandar Abbas hiện có hơn 526.000 dân và nằm cách điểm hẹp nhất của eo biển khoảng 60-70km.

Vị trí này cho phép Iran giám sát trực tiếp một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí đốt toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz trong điều kiện bình thường.

Kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố hồi đầu tháng 4, Iran vẫn duy trì quyền kiểm soát hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa đối với nhiều cảng của Iran.

Bandar Abbas hiện cũng là nơi đặt trụ sở của cả hải quân chính quy Iran và lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Từ năm 1977, Iran đã chuyển phần lớn hạm đội từ Khorramshahr tới Bandar Abbas, biến nơi đây thành trung tâm chỉ huy hải quân lớn nhất của nước này ở phía nam.

Theo Viện Trung Đông, IRGC sau đó cũng chuyển trụ sở hải quân từ Tehran tới Bandar Abbas nhằm tăng cường khả năng kiểm soát tác chiến dọc eo biển Hormuz.

Mục tiêu kiểm soát eo biển Hormuz

Dù Tổng thống Donald Trump và giới chức Israel cho rằng năng lực hải quân Iran đã bị suy giảm nghiêm trọng sau các đợt không kích gần đây, Tehran vẫn duy trì hạm đội tàu tấn công nhanh do IRGC vận hành.

Các tàu này được thiết kế theo chiến thuật “bầy đàn” và thường được sử dụng để kiểm soát hoạt động của tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz mà không có sự chấp thuận của Iran.

Ngoài ý nghĩa quân sự, Hormuz còn là huyết mạch kinh tế sống còn của Tehran. Giới phân tích ước tính hơn 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran được vận chuyển qua tuyến đường biển này.

Điều đó khiến Bandar Abbas cùng hệ thống cảng và cơ sở hạ tầng quanh Vùng Vịnh trở thành mắt xích quan trọng đối với nguồn thu của chính phủ Iran, bao gồm cả các mạng lưới thương mại giúp nước này đối phó với các lệnh trừng phạt quốc tế.

Mỹ và Iran vừa đối đầu quân sự vừa đàm phán

Theo ông Samir Puri – giảng viên nghiên cứu chiến tranh tại Đại học Hoàng gia London – các cuộc đấu hỏa lực gần đây chưa đồng nghĩa lệnh ngừng bắn đã sụp đổ hoàn toàn.

Ông cho rằng những vụ tấn công hiện tại chủ yếu mang tính chất đáp trả quân sự trực tiếp giữa lực lượng hai bên, thay vì nhằm vào các mục tiêu phá hủy quy mô lớn.

Theo ông Puri, quân đội Mỹ đang tìm cách thăm dò liệu Washington có thể làm suy yếu khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của IRGC và Iran hay không. Trong khi đó, Tehran muốn chứng minh rằng năng lực này vẫn được duy trì.

Chuyên gia này cũng nhận định tiến trình quân sự và ngoại giao hiện đang diễn ra song song. Mỹ và Iran thời gian qua vẫn liên tục trao đổi các đề xuất liên quan đến hòa bình kể từ sau khi lệnh ngừng bắn được thiết lập.

“Có hai lộ trình đang diễn ra cùng lúc: một lộ trình quân sự và một lộ trình đàm phán”, ông Puri nhận định, cho rằng các cuộc tấn công hạn chế hiện nay cũng là một phần trong nỗ lực tạo lợi thế trên bàn thương lượng.

Theo ông, cả Washington và Tehran đều có động lực tiếp tục các nỗ lực hòa giải, dù hai bên đang theo đuổi những mục tiêu hoàn toàn khác nhau.