Mỹ "dọa" rời bàn đàm phán Ukraine: Ai sẽ nhượng bộ trước?

Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt mục tiêu đạt thỏa thuận hòa bình Nga - Ukraine trong vòng 100 ngày đầu nhiệm kỳ, trong khi Kiev sẵn sàng tuyên bố ngừng bắn ngay lập tức. Tuy nhiên, Moscow lại dường như yêu cầu một điều kiện lớn hơn, khiến cục diện đàm phán trở nên phức tạp và khó đoán.

Trong một dấu hiệu rõ rệt cho thấy chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang bắt đầu mất kiên nhẫn, Ngoại trưởng Marco Rubio ngày 18/4 tuyên bố rằng Washington có thể từ bỏ vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán hòa bình về Ukraine.

"Chúng tôi sẽ không tiếp tục những nỗ lực này vô thời hạn. Nếu không thể chấm dứt cuộc xung đột tại Ukraine, chúng tôi cần phải từ bỏ. Trong vài ngày tới, chúng tôi cần xác định rõ liệu có thể đạt được thỏa thuận hòa bình trong một thời gian ngắn hay không," ông Rubio phát biểu sau cuộc hội đàm với các đại diện Ukraine và một số quốc gia châu Âu khác tại Paris.

Ông cũng nhấn mạnh: "Đây không phải là cuộc chiến của chúng tôi. Mỹ đã hỗ trợ Ukraine trong ba năm qua và muốn cuộc chiến này kết thúc, nhưng chúng tôi không phải là người khởi xướng xung đột."

Một quan chức Mỹ cho biết phát biểu của ông Rubio phản ánh mối lo ngại của Tổng thống Trump, rằng nếu những nỗ lực hòa đàm thất bại, cuộc chiến có thể trở thành "cuộc chiến của chính quyền Trump."

Tổng thống Trump sau đó cũng khẳng định: "Chúng tôi muốn kết thúc cuộc chiến này nhanh chóng. Nhưng nếu một trong hai bên tiếp tục gây khó khăn, chúng tôi sẽ không ngần ngại nói rằng họ thật ngốc nghếch và tồi tệ, và chúng tôi sẽ rút lui. Tuy nhiên, tôi hy vọng điều đó không xảy ra." Ông từ chối nêu rõ thời gian còn lại để giải quyết xung đột Ukraine.

Những tuyên bố này chỉ ra rằng đàm phán hòa bình giữa Nga và Ukraine không đơn giản như Tổng thống Trump từng tuyên bố, khi ông nói có thể kết thúc xung đột trong 24 giờ. Trước đó, ông đã gây sức ép buộc cả hai bên ngồi vào bàn đàm phán, đe dọa áp dụng các lệnh trừng phạt nặng nề hơn đối với Nga hoặc ngừng viện trợ quân sự cho Ukraine. Tuy nhiên, dù cả Nga và Ukraine tham gia các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian tại Ả Rập Xê Út và đạt được một thỏa thuận ngừng bắn phần nào, nhưng tiến trình vẫn giậm chân tại chỗ. Sự bế tắc này khiến Tổng thống Trump ngày càng mất kiên nhẫn.

Mức độ kiên nhẫn của ông đã bắt đầu suy giảm từ cuộc hội đàm bị cho là "thảm họa" giữa ông và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Nhà Trắng vào tháng 2. Tiếp đó, những cuộc đàm phán liên tục của phái đoàn Mỹ với cả Nga và Ukraine không mang lại kết quả rõ ràng. Đến nay, ông Trump vẫn chưa đạt được mục tiêu ngừng bắn toàn diện ở Ukraine, cũng như chưa thể ký được thỏa thuận khoáng sản mà ông kỳ vọng với Kiev.

Một số ý kiến cho rằng, sự mất kiên nhẫn của ông Trump một phần là do chiến lược kéo dài thời gian của Nga, trong khi số khác lại cho rằng đây là nỗ lực của Mỹ nhằm gây áp lực lên Ukraine buộc họ phải nhượng bộ. Vấn đề đặt ra là liệu cuộc đua "ai nháy mắt trước" trong các cuộc đàm phán Ukraine sẽ kết thúc như thế nào.

Lựa chọn chiến lược của Mỹ

Trang Spectator đã phân tích rằng, hiện tại chính quyền Tổng thống Trump có ba lựa chọn chính sau khi tuyên bố sẽ từ bỏ vai trò trung gian đàm phán.

Lựa chọn đầu tiên là tiếp tục theo đuổi kế hoạch ban đầu nhưng với những điều khoản nhẹ nhàng hơn. Tuy nhiên, điều này gần như không khả thi bởi cả Nga và Ukraine đều không sẵn sàng nhượng bộ. Đối với những người phản đối Nga tại Washington, đây là phương án tồi tệ nhất, vì nó có thể khiến ông Trump phải chấp nhận một số yêu cầu cốt lõi của Nga, đồng thời gây rạn nứt quan hệ với các đồng minh châu Âu, những người sẽ phản đối một thỏa thuận có lợi cho Moscow.

Lựa chọn thứ hai là đình chỉ các cuộc đàm phán và siết chặt lệnh trừng phạt đối với Nga. Mặc dù ông Trump đã đe dọa áp thuế quan đối với dầu mỏ Nga vào tháng 3 nếu không đạt được thỏa thuận hòa bình, nhưng đến nay, các lệnh trừng phạt vẫn chưa được gia tăng đáng kể. Ngoại trưởng Rubio và Đặc phái viên Mỹ về Nga và Ukraine Keith Kellogg đã thúc đẩy phương án cứng rắn hơn, nhưng điều này vấp phải sự phản đối của một số người trong chính quyền. Mặc dù vậy, việc áp đặt thuế quan thứ cấp lên năng lượng của Nga sẽ gặp khó khăn, bởi Mỹ đã áp thuế 145% đối với xuất khẩu năng lượng của Nga sang Trung Quốc.

Lựa chọn thứ ba là rút lui hoàn toàn và để các quốc gia châu Âu tự quyết định vấn đề Ukraine. Đây là một phương án được cho là có thể giúp Ukraine tự chịu trách nhiệm, đồng thời tạo áp lực cho châu Âu trong việc chứng minh khả năng bảo vệ an ninh cho Ukraine. Tuy nhiên, chiến lược này cũng tiềm ẩn nguy cơ tạo ra khoảng trống an ninh mà Nga có thể khai thác.

Nga không vội vàng

Nga dường như không quá lo ngại về việc Mỹ từ bỏ vai trò trung gian hòa đàm. Các nhà phân tích nhận định rằng triển vọng hòa đàm Nga-Ukraine phụ thuộc vào việc Nga có chịu hạ thấp các yêu cầu hòa bình hay không. Một tài liệu chiến thuật đàm phán của Nga, được công bố gần đây, nêu rõ các yêu cầu tối đa của Moscow, trong đó đề xuất một giải pháp hòa bình chỉ có thể xảy ra sau năm 2026, nhằm tiếp tục giành thêm lãnh thổ Ukraine.

Theo tài liệu này, Nga sẽ tiếp tục sử dụng chiến thuật trì hoãn và khai thác căng thẳng giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu, đồng thời tìm cách làm suy yếu chính quyền Ukraine. Nếu Nga đạt được lợi thế, họ có thể sẽ đề xuất các nhượng bộ hạn chế như lệnh ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng hoặc một lệnh ngừng bắn tạm thời vào dịp lễ Phục sinh.

Ukraine dưới sức ép nhượng bộ

Trước sức ép từ Washington, các nhà phân tích cho rằng Ukraine có thể sẽ bị buộc phải nhượng bộ. Các quan chức Ukraine lo ngại rằng sự đe dọa của ông Trump có thể dẫn đến việc Mỹ đình chỉ viện trợ quân sự, điều này sẽ ảnh hưởng lớn đến khả năng chiến đấu của Ukraine. Dù các gói viện trợ quân sự đã được phê duyệt dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden sắp hết hạn, hiện tại, Mỹ chưa cam kết tiếp tục hỗ trợ cho Ukraine trong tương lai.

Tuy nhiên, cuộc đua "ai sẽ nháy mắt trước" vẫn đang tiếp diễn, và không có dấu hiệu nào cho thấy tình thế bế tắc này sẽ kéo dài mãi mãi.