Mỹ đặt cược 10.300 tỷ usd vào AI: Động lực tăng trưởng mới hay rủi ro tài chính lớn?

?

Làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI đang trở thành một trong những chu kỳ đầu tư lớn nhất trong lịch sử kinh tế Mỹ. Theo ước tính được Viện Brookings công bố, tổng vốn đầu tư vào trung tâm dữ liệu và các hạ tầng liên quan đến AI có thể đạt khoảng 10.300 tỷ USD trong giai đoạn 2025–2032, tương đương bình quân 3,6% GDP Mỹ mỗi năm. Quy mô này vượt xa nhiều chu kỳ đầu tư hạ tầng lớn trước đây và cho thấy tăng trưởng kinh tế Mỹ ngày càng phụ thuộc vào AI.

Riêng 5 hyperscaler lớn gồm Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle được dự báo chi khoảng 4.200 tỷ USD cho hạ tầng trong giai đoạn 2025–2029. Vấn đề đáng chú ý là tỷ trọng vốn vay trong các khoản đầu tư này đang tăng lên, trong đó một phần được thực hiện thông qua các cấu trúc ngoài bảng cân đối kế toán và nguồn vốn từ ngân hàng hoặc quỹ tín dụng tư nhân. Điều này khiến mức độ đòn bẩy thực tế của chu kỳ AI khó được quan sát đầy đủ.

Về bản chất, AI đang tạo ra một chu kỳ đầu tư vốn khổng lồ trước khi doanh thu và năng suất thực sự được chứng minh đầy đủ. Nếu AI tạo ra mức tăng năng suất đủ lớn, doanh thu từ trung tâm dữ liệu và dịch vụ AI có thể bù đắp chi phí đầu tư và tạo ra một chu kỳ tăng trưởng mới. Nhưng nếu doanh thu không theo kịp quy mô vốn bỏ ra, phần nợ tài trợ cho các dự án này có thể trở thành nguồn rủi ro đối với hệ thống tài chính.

Ở chiều tích cực, làn sóng AI đang tạo ra tác động rõ rệt lên thị trường lao động. LinkedIn ước tính AI đã góp phần tạo hơn 750.000 việc làm tại Mỹ kể từ năm 2023, với mức lương trung vị của các tin tuyển dụng liên quan đến AI khoảng 180.000 USD, cao hơn nhiều so với mức 80.000 USD của thị trường lao động nói chung. Riêng các trung tâm dữ liệu đã tạo thêm khoảng 117.000 việc làm kể từ đầu năm 2024, chưa tính lao động xây dựng.

Tuy nhiên, sự bùng nổ đầu tư cũng đang đẩy chi phí lao động lên tại những khu vực tập trung nhiều trung tâm dữ liệu. Đây là dấu hiệu cho thấy AI không chỉ tác động đến năng suất trong tương lai, mà đang tạo ra áp lực chi phí ngay ở hiện tại thông qua tiền lương, điện năng, xây dựng và thiết bị.

Hiệu ứng tài sản cũng rất lớn. Đến quý II/2026, tổng giá trị cổ phiếu và chứng chỉ quỹ hưu trí do người Mỹ nắm giữ đạt khoảng 63.000 tỷ USD, gần gấp đôi so với cuối năm 2022. Đà tăng của thị trường chứng khoán, được thúc đẩy đáng kể bởi nhóm cổ phiếu AI và công nghệ, đang tạo ra hiệu ứng tài sản tích cực và hỗ trợ tiêu dùng, đặc biệt đối với nhóm hộ gia đình giàu có.

Nhưng mặt trái là sự phụ thuộc ngày càng lớn giữa thị trường chứng khoán, tiêu dùng và kỳ vọng về AI. Khi giá cổ phiếu tăng, tài sản hộ gia đình tăng và chi tiêu được hỗ trợ. Ngược lại, nếu kỳ vọng lợi nhuận AI bị điều chỉnh mạnh, sự suy giảm của thị trường chứng khoán có thể truyền ngược vào tiêu dùng và niềm tin kinh tế nhanh hơn trước.

Một rủi ro khác đang trở nên rõ hơn là lạm phát. Nhu cầu mạnh đối với chip nhớ, ổ cứng, thiết bị máy tính và linh kiện trung tâm dữ liệu đang tạo ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Trong tháng 8, giá nhập khẩu máy tính, thiết bị ngoại vi và chip bán dẫn tại Mỹ đã tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước. Chi phí này có thể tiếp tục truyền sang các sản phẩm tiêu dùng như smartphone, máy chơi game và các thiết bị điện tử khác.

Ngoài thiết bị, trung tâm dữ liệu còn tiêu thụ lượng điện rất lớn. Tại một số khu vực tập trung nhiều dự án, hóa đơn điện đã tăng mạnh. Đồng thời, nhu cầu vay vốn của các hyperscaler cũng được Fed lưu ý là một trong những yếu tố góp phần đẩy lãi suất dài hạn lên cao. Điều này tạo ra một nghịch lý: AI có thể thúc đẩy năng suất dài hạn, nhưng trong ngắn hạn lại làm tăng nhu cầu vốn, tiền lương, điện năng và thiết bị, qua đó gây thêm áp lực lạm phát.

Với thị trường tài chính, điểm quan trọng nhất là AI đang chuyển từ câu chuyện công nghệ sang câu chuyện bảng cân đối kế toán. Khi chi tiêu vốn tăng lên hàng nghìn tỷ USD và tỷ lệ tài trợ bằng nợ ngày càng lớn, nhà đầu tư không thể chỉ nhìn vào tốc độ tăng doanh thu AI, mà phải theo dõi thêm dòng tiền tự do, tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư, mức đòn bẩy và khả năng tạo tiền của từng dự án trung tâm dữ liệu.

Nếu năng suất và doanh thu AI tăng đủ nhanh, quy mô đầu tư hiện tại có thể trở thành nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng mới của Mỹ. Nhưng nếu phần lớn vốn được đổ vào hạ tầng trước khi nhu cầu thực đủ lớn, nền kinh tế có thể đối mặt với dư thừa công suất, nợ vay cao và áp lực điều chỉnh tài sản tương tự các chu kỳ đầu tư lớn trong lịch sử.

Tóm lại, khoản đầu tư khoảng 10.300 tỷ USD vào AI là một canh bạc có khả năng tạo ra cả năng suất lẫn rủi ro ở quy mô rất lớn. AI đang tạo việc làm, thúc đẩy thị trường chứng khoán và hỗ trợ tiêu dùng, nhưng đồng thời làm tăng nhu cầu vay vốn, chi phí lao động, điện năng và thiết bị. Trong giai đoạn tới, câu hỏi quan trọng không còn là AI có tiếp tục được đầu tư hay không, mà là doanh thu và năng suất có tăng đủ nhanh để biện minh cho quy mô vốn đã bỏ ra hay không.