Mỹ đã chặn hết các đội tàu Iran?

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) vừa phát đi tuyên bố đanh thép về việc phong tỏa hoàn toàn các tàu xuất phát từ Iran. Giữa bối cảnh giá năng lượng thế giới chao đảo, Washington đang thực hiện một canh bạc ngoại giao và quân sự trực diện: Cắt đứt dòng chảy dầu mỏ - "mạch sống" cuối cùng của Tehran.

Mỹ tuyên bố chặn toàn bộ tàu xuất phát từ Iran, nhưng dữ liệu hàng hải cho thấy bức tranh phức tạp hơn, với nhiều tàu vẫn len qua eo Hormuz trong vùng căng thẳng cao độ.

Một mặt trận mới đang hình thành trên tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới. United States Central Command (CENTCOM) khẳng định đã chặn toàn bộ tàu rời các cảng Iran, nhưng diễn biến thực tế lại cho thấy vòng phong tỏa chưa hoàn toàn “kín”.

Dữ liệu theo dõi hàng hải ghi nhận một số tàu liên quan tới Iran vẫn vượt qua Strait of Hormuz sau khi lệnh phong tỏa có hiệu lực. Dù vậy, nhiều tàu đã dừng lại hoặc quay đầu khi tiến ra khu vực phía đông, cho thấy tác động răn đe từ sự hiện diện quân sự của Mỹ là có thật.

Theo CENTCOM, ít nhất 6 tàu thương mại đã nhận chỉ thị qua radio và buộc phải quay lại cảng Iran. Danh tính các tàu không được công bố, nhưng động thái này phản ánh cách Washington thực thi kiểm soát: không chỉ bằng lực lượng, mà còn bằng áp lực tín hiệu và cảnh báo từ xa.

Vòng phong tỏa được triển khai từ Gulf of Oman và Arabian Sea – khu vực cửa ngõ phía đông eo Hormuz. Đây là tuyến vận tải chiến lược, từng chứng kiến hơn 120 tàu qua lại mỗi ngày trước khi xung đột bùng phát, vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Sự hiện diện dày đặc của hải quân Mỹ – với hơn 12 tàu chiến tại vùng biển quốc tế – đã tạo ra một “vùng đệm kiểm soát”. Điều này khiến các tàu liên quan tới Iran dè chừng, thậm chí không muốn rời vùng nước gần bờ.

Tuy nhiên, số liệu về tàu trung lập đi qua khu vực lại gây tranh cãi. Phía Mỹ cho biết hơn 20 tàu không liên quan tới Iran đã vượt eo Hormuz trong 24 giờ đầu tiên. Ngược lại, dữ liệu độc lập chỉ ghi nhận con số thấp hơn nhiều. Một khả năng được đặt ra: nhiều tàu đã tắt thiết bị định vị để tránh bị theo dõi trong vùng rủi ro cao.

Một số trường hợp cụ thể cho thấy sự giằng co giữa kiểm soát và thực tế. Tàu chở dầu Rich Starry – liên quan tới Iran – đã đi qua eo Hormuz trước khi quay đầu. Tàu Elpis cũng được cho là đã vượt eo nhưng mất tín hiệu ngay sau đó, khiến hành trình trở nên khó xác định.

Về bản chất, động thái của Washington không chỉ nhằm kiểm soát giao thông hàng hải, mà còn nhắm trực tiếp vào “mạch sống” kinh tế của Iran: xuất khẩu dầu. Trước đây, Mỹ tránh can thiệp mạnh để không làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu. Nhưng bước đi lần này cho thấy ưu tiên đã thay đổi.

Song song, Mỹ cũng tìm cách thiết lập hành lang an toàn cho các tàu trung lập – nhóm đang tránh xa khu vực vì lo ngại rủi ro. Tuy nhiên, doanh nghiệp vận tải cho biết họ chưa nhận được hướng dẫn cụ thể để đảm bảo an toàn khi đi qua vùng biển này.

Những câu hỏi thực tế vẫn treo lơ lửng: thủy lôi đã được dọn sạch chưa, nguy cơ tấn công còn không, tàu có được hộ tống hay không. Khi chưa có câu trả lời rõ ràng, dòng chảy thương mại khó có thể phục hồi hoàn toàn.

Khoảng cách giữa tuyên bố và thực thi vì thế ngày càng lộ rõ. Mỹ có thể siết vòng vây, nhưng để kiểm soát tuyệt đối một tuyến hàng hải phức tạp như Hormuz là bài toán không dễ có lời giải nhanh.