Mười ngày cuối tháng 9: Thị trường trầm lắng và lý do nên tiếp tục chờ

Thị trường chứng khoán trong mười ngày cuối tháng 9 đang trầm lắng với thanh khoản giảm và thiếu động lực mới. Dòng tiền từ khối ngoại chủ yếu mang tính cơ cấu, trong khi lãi suất cao giới hạn khả năng tăng trưởng. Nhà đầu tư nên kiên nhẫn chờ tín hiệu xác nhận rõ ràng.

Bước vào mười ngày cuối tháng 9, thị trường đang chuyển sang một trạng thái khá đặc biệt: biên độ dao động thu hẹp, thanh khoản giảm và động lực để tạo ra một xu hướng mới chưa xuất hiện rõ ràng. Với diễn biến hiện tại, tôi cho rằng tuần tới nhiều khả năng còn trầm lắng hơn tuần vừa qua. Điều đáng chú ý là sự trầm lắng này không đồng nghĩa với việc thị trường đang đứng trước một nhịp giảm mạnh. Ngược lại, cả phía tăng lẫn phía giảm đều đang có những lực cản riêng, khiến biên độ vận động bị nén lại. Trong bối cảnh như vậy, điều quan trọng không phải là cố tìm một giao dịch bằng mọi giá mà là chờ cho đến khi dòng tiền và thanh khoản thực sự xác nhận hướng đi mới.

Phiên 18/9, VN-Index đóng cửa tại 1.815,66 điểm, giảm 0,39% so với mức tham chiếu 1.822,77 điểm. Nhìn lại cả tuần, chỉ số có những phiên biến động khá mạnh nhưng cuối cùng vẫn quay về quanh vùng 1.815 điểm và chưa thể tiếp cận lại mốc 1.900 điểm từng được kỳ vọng sau câu chuyện nâng hạng. Đáng chú ý nhất là dòng tiền từ khối ngoại với giá trị mua ròng khoảng 2.600 tỷ đồng. Tuy nhiên, nếu tách riêng giao dịch khớp lệnh, giá trị mua ròng chỉ khoảng 1.217 tỷ đồng, phần còn lại chủ yếu đến từ các giao dịch thỏa thuận liên quan đến hoạt động cơ cấu danh mục quanh thời điểm nâng hạng. Đây là điểm cần nhìn rất kỹ. Một phần đáng kể của dòng tiền tuần qua mang tính cơ học và gắn với một sự kiện cụ thể, thay vì phản ánh sự thay đổi rõ ràng trong khẩu vị đầu tư dài hạn của dòng vốn ngoại.

Sau phiên cơ cấu ngày 18/9, động lực này về cơ bản đã được thực hiện. FTSE Russell chính thức đưa Việt Nam lên nhóm Thị trường Mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9, nhưng quá trình đưa Việt Nam vào các bộ chỉ số được thực hiện theo bốn đợt và kéo dài đến tháng 9/2027. Riêng đợt đầu tiên có quy mô dòng vốn thụ động ước khoảng 171 triệu USD, tương đương khoảng 4.500 tỷ đồng, và các quỹ thụ động đã phải hoàn tất việc cơ cấu vào phiên đóng cửa ngày 18/9. Điều đó có nghĩa là lực cầu bắt buộc lớn nhất của sự kiện nâng hạng đã đi qua trước khi bước vào tuần mới. Ba đợt còn lại vẫn là câu chuyện quan trọng đối với thị trường trong trung và dài hạn, nhưng không nên mặc định rằng chúng sẽ tạo ra một lực kéo tương tự ngay trong vài phiên cuối tháng 9.

Khi dòng tiền mang tính sự kiện tạm thời lắng xuống, thị trường đồng thời bước vào một khoảng trống thông tin. Từ ngày 21/9 đến cuối tháng, các dữ liệu kinh tế quý 3 chưa được công bố đầy đủ trong khi mùa công bố kết quả kinh doanh quý 3 vẫn còn ở phía trước. Nhà đầu tư vì vậy thiếu một chất xúc tác đủ mạnh để liên tục điều chỉnh kỳ vọng về lợi nhuận doanh nghiệp. Khi không có dòng tiền cơ học đủ lớn và cũng chưa có thông tin cơ bản mới, việc giảm tần suất giao dịch là phản ứng tự nhiên. Nhiều người cùng chờ đợi khiến thanh khoản tiếp tục co lại, và thanh khoản thấp lại khiến cả bên mua lẫn bên bán càng ít muốn đẩy giá đi xa. Đây chính là cơ chế khiến tôi cho rằng tuần tới có thể còn tẻ nhạt hơn tuần vừa qua.

Điểm đáng chú ý nhất là trạng thái này đang tạo ra sự cân bằng tương đối rõ giữa hai phía. Ở phía giảm, thị trường vẫn có những lực đỡ nhất định. Câu chuyện nâng hạng chưa kết thúc hoàn toàn khi phía trước vẫn còn ba đợt cơ cấu tiếp theo. Bên cạnh đó, các quỹ chủ động đầu tư theo nhóm thị trường mới nổi có thể tiếp tục xây dựng vị thế nếu trước đó đang duy trì tỷ trọng thấp đối với Việt Nam. Đây là dòng tiền khác với dòng tiền thụ động trong ngày cơ cấu và nếu xuất hiện sẽ có khả năng hấp thụ một phần lực bán ở nhóm vốn hóa lớn. Hoạt động đăng ký mua cổ phiếu quỹ của một số doanh nghiệp cũng tạo thêm lực cầu riêng lẻ cho từng cổ phiếu. Vì vậy, trong điều kiện thanh khoản chung không quá lớn, tôi cho rằng vùng 1.780 điểm vẫn là vùng hỗ trợ cần quan sát và chưa có cơ sở để mặc định rằng chỉ số sẽ dễ dàng xuyên thủng vùng này.

Nhưng nếu phía giảm có lực đỡ thì phía tăng cũng đang gặp một giới hạn khá rõ từ mặt bằng lãi suất. Ngày 16/9, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ tăng lãi suất 25 điểm cơ bản lên vùng 3,75 đến 4,00%, đánh dấu lần tăng đầu tiên sau ba năm. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng 19 điểm cơ bản tính đến ngày 11/9 và duy trì quanh mức 5,00%. Ở trong nước, lợi suất trái phiếu Chính phủ cũng có khả năng duy trì ở mặt bằng cao khi nguồn cung trái phiếu sơ cấp phục hồi và hệ thống phải xử lý lượng nghiệp vụ thị trường mở đáo hạn khoảng 202,4 nghìn tỷ đồng trong tháng 9.

Vấn đề nằm ở chỗ khi lãi suất phi rủi ro duy trì cao, khả năng mở rộng định giá của thị trường cổ phiếu cũng bị giới hạn. Trong khi lợi nhuận quý 3 chưa được công bố để tạo thêm cơ sở cho việc nâng kỳ vọng, chi phí vốn và chi phí sử dụng đòn bẩy lại có xu hướng tăng. Thanh khoản thấp càng khiến dòng tiền đầu cơ khó đẩy giá đi xa. Vì vậy, nếu không xuất hiện một nguồn tiền mới đủ lớn, việc VN-Index vượt qua vùng 1.850 đến 1.900 điểm một cách thuyết phục sẽ không dễ dàng.

Khi hai phía cùng bị giới hạn, thị trường có xu hướng vận động trong một vùng tương đối hẹp quanh 1.780 đến 1.850 điểm. Đây không phải là một xu hướng giảm rõ ràng nhưng cũng chưa phải một nền tích lũy đủ mạnh để kỳ vọng bứt phá. Nó đơn giản là một giai đoạn thị trường đang chờ thêm thông tin và chờ dòng tiền xác nhận. Với trạng thái này, cách giao dịch cũng cần thay đổi. Nếu cố áp dụng cách đánh của một thị trường có xu hướng mạnh vào một thị trường đi ngang với thanh khoản thấp, nhà đầu tư rất dễ mua ở vùng cao, bán ở vùng thấp và liên tục mất lợi thế vì phí giao dịch, trượt giá và sai thời điểm.

Trong mười ngày cuối tháng, tôi cho rằng có bốn biến số đáng theo dõi hơn những tiêu đề về nâng hạng. Đầu tiên là trạng thái bơm hoặc hút ròng qua nghiệp vụ thị trường mở. Nếu Ngân hàng Nhà nước đảo nợ và cung ứng đủ thanh khoản, lãi suất liên ngân hàng được kiểm soát thì thị trường có thêm điều kiện để duy trì trạng thái tích lũy. Ngược lại, nếu thanh khoản bị hút ròng, điều đó cho thấy ưu tiên điều hành đang nghiêng nhiều hơn về việc ổn định tỷ giá và kiểm soát thanh khoản, khi đó kỳ vọng về một nhịp tăng mạnh của cổ phiếu nên được hạ xuống.

Tiếp theo là lãi suất liên ngân hàng, đặc biệt ở kỳ hạn qua đêm và một tuần. Nếu lãi suất bật tăng rõ rệt so với đầu tháng, chi phí vốn ngắn hạn sẽ trở thành một yếu tố cần lưu ý đối với dòng tiền sử dụng đòn bẩy. Cùng lúc đó, tỷ giá USD/VND quanh vùng 26.019 cũng cần được theo dõi. Nếu tỷ giá tăng nóng và tiến sát giới hạn điều hành, áp lực ngoại hối có thể trở thành yếu tố quan trọng hơn hiệu ứng tích cực từ câu chuyện nâng hạng. Cuối cùng là dòng tiền khối ngoại qua kênh khớp lệnh. Nếu khối ngoại tiếp tục mua ròng trong nhiều phiên liên tiếp, đó sẽ là tín hiệu đáng chú ý hơn rất nhiều so với con số mua ròng lớn trong tuần vừa rồi, bởi khi đó thị trường bắt đầu có bằng chứng về dòng vốn chủ động thay vì chỉ là dòng tiền cơ cấu bắt buộc.

Càng về cuối tháng, một số yếu tố kỹ thuật cũng cần được quan sát. Lượng nghiệp vụ thị trường mở đáo hạn tập trung trong nửa cuối tháng 9, đồng thời hệ thống ngân hàng bước vào giai đoạn chuẩn bị vốn cuối quý. Nếu lãi suất liên ngân hàng và tỷ giá cùng tăng, áp lực lên chi phí vốn sẽ rõ hơn và đây là thời điểm cần thận trọng với việc sử dụng đòn bẩy. Ở chiều ngược lại, hoạt động làm đẹp danh mục cuối quý có thể tạo ra những nhịp kéo cục bộ ở nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn. Tuy nhiên, đây chủ yếu là yếu tố kỹ thuật ngắn hạn và cần phân biệt với một xu hướng tăng mới của thị trường.

Ngày 30/9 cũng là một mốc cần chú ý khi các quỹ hoán đổi danh mục trong nước tham chiếu những bộ chỉ số như VNDiamond, VN30 và VNFinLead. Những thay đổi về thành phần có thể tạo ra lực mua bán riêng lẻ ở một số cổ phiếu, nhưng đây vẫn là câu chuyện cơ cấu danh mục hơn là động lực đủ lớn để thay đổi toàn bộ xu hướng thị trường.

Vì vậy, quan điểm của tôi cho mười ngày cuối tháng 9 vẫn là kiên nhẫn quan sát thay vì cố giao dịch nhiều. Khi thị trường có biên độ hẹp và thanh khoản thấp, lợi thế của giao dịch ngắn hạn giảm đi đáng kể trong khi chi phí của một quyết định sai vẫn giữ nguyên. Tôi không cho rằng đây là thời điểm phù hợp để mua đuổi khi VN-Index tiến sát vùng 1.850 điểm. Ngược lại, nếu thị trường điều chỉnh về gần vùng 1.780 điểm và xuất hiện lực cầu thực chất ở nhóm vốn hóa lớn, nhà đầu tư có thể quan sát phản ứng của dòng tiền trước khi quyết định giải ngân từng phần.

Điều quan trọng là sự chờ đợi này không phải chờ vô thời hạn. Trạng thái hiện tại sẽ thay đổi nếu một trong hai nhóm tín hiệu xuất hiện rõ ràng. Ở chiều tiêu cực, đó có thể là áp lực tỷ giá tăng mạnh khiến Ngân hàng Nhà nước phải tăng cường hút thanh khoản, kéo theo lãi suất liên ngân hàng và lợi suất trái phiếu Chính phủ tăng, hoặc xuất hiện thông tin mới về khả năng chậm trả trong thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Ở chiều tích cực, đó có thể là việc khối ngoại duy trì mua ròng qua kênh khớp lệnh trong nhiều phiên liên tiếp, đồng thời thanh khoản hệ thống được cải thiện và lãi suất liên ngân hàng hạ nhiệt.

Cho đến khi một trong những tín hiệu này xuất hiện, thị trường nhiều khả năng vẫn phải vận động trong trạng thái thiếu động lực. Và trong một giai đoạn như vậy, giữ kỷ luật quan trọng hơn việc phải liên tục có một vị thế. Không phải lúc nào không giao dịch cũng có nghĩa là bỏ lỡ cơ hội. Đôi khi, chờ đúng thời điểm để dòng tiền tự xác nhận hướng đi mới chính là cách giữ lại nguồn lực cho cơ hội có xác suất rõ ràng hơn.

Trần Đỗ Kiến Quốc - Tổ Kiến Invest