Mùa thu ở miền Bắc có tháng 10 nóng nhất trong 35 năm qua

Đợt nắng nóng từ ngày 28/9 đến 2/10 tại Bắc Bộ kéo dài 5 ngày, với nhiệt độ cao nhất ngày phổ biến 35-37 độ

3 yếu tố khiến tháng 10 nóng bất thường

Thông thường nắng nóng diện rộng ở miền Bắc kết thúc vào cuối tháng 9, nhưng năm nay kéo dài sang tháng 10. Đợt từ ngày 28/9 đến 2/10 nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ C, đánh dấu lần đầu tiên kể từ năm 1991 khu vực ghi nhận nắng nóng diện rộng trên toàn miền Bắc trong tháng 10.

Bất thường còn thể hiện qua số trạm khí tượng có nhiệt độ cao nhất ngày đạt hoặc vượt giá trị lịch sử. Tháng 9 có 13 trạm, trong khi tháng 10 ghi nhận 42 trạm. Nổi bật, trạm Yên Châu (Sơn La) nóng 38,3 độ C ngày 3/10, Mường Tè (Lai Châu) 38 độ ngày 2/10, đều vượt kỷ lục cũ 0,8 độ C.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, đợt nắng nóng từ ngày 28/9 đến 2/10 tại Bắc Bộ kéo dài 5 ngày, với nhiệt độ cao nhất ngày phổ biến 35-37 độ. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1991 ghi nhận nắng nóng diện rộng trên toàn Bắc Bộ trong tháng 10.

Trong thời gian qua, nhiều trạm khí tượng tại Bắc Bộ ghi nhận nhiệt độ cao nhất ngày đạt hoặc vượt giá trị lịch sử (GTLS) cùng thời kỳ. Cụ thể, trong tháng 9 có 13 trạm và tháng 10 có 42 trạm ghi nhận nhiệt độ cao nhất ngày đạt hoặc vượt GTLS. Cơ quan khí tượng nhận định, có ba yếu tố chính khiến mùa thu năm nay ở miền Bắc nóng bất thường.

Thứ nhất là tác động của biến đổi khí hậu. Xu thế nóng lên toàn cầu làm gia tăng nền nhiệt, đồng thời tăng nguy cơ xảy ra các đợt nắng nóng gay gắt và các hiện tượng nhiệt độ cực đoan.

Thứ hai là tác động của hiện tượng El Nino. Hiện nay, El Nino đang diễn ra với cường độ rất mạnh. Theo số liệu quan trắc, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Niño 3.4 cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN) 2,1 độ trong tháng 9 và tăng lên 2,4 độ vào tuần giữa tháng 10/2026.

Thống kê cho thấy trong những năm El Nino có cường độ rất mạnh, nhiệt độ không khí trung bình tháng từ mùa thu năm trước đến mùa hè năm sau thường cao hơn TBNN, có tháng cao hơn từ 1-2 độ.

Thứ ba là tác động của các hình thế thời tiết trong ngắn hạn. Trong thời kỳ từ ngày 28/9 đến 2/10, Bắc Bộ chịu ảnh hưởng của rìa phía nam rãnh áp thấp có trục ở khoảng 25-28° độ vĩ Bắc, bị nén bởi áp cao lục địa. Kết hợp với hoàn lưu áp cao cận nhiệt đới trên cao, các hình thế này tạo điều kiện duy trì nắng nóng diện rộng, khiến nhiệt độ cao nhất ngày tại nhiều trạm đạt hoặc vượt GTLS.

Hiện nay, các tỉnh miền Bắc đang chịu tác động của không khí lạnh yếu lệch đông, nén rãnh áp thấp, gây mưa rào và dông, khiến nền nhiệt giảm nhẹ. Sau đó, khoảng 1-2 ngày đầu tháng 11, khu vực có thể chịu tác động của đợt không khí lạnh mạnh hơn. Đợt không khí lạnh này có khả năng gây mưa rào và giông rải rác, khiến nền nhiệt giảm. Trời có khả năng chuyển lạnh tại các tỉnh vùng núi và se lạnh ở khu vực đồng bằng vào đêm và sáng.

Từ đầu tháng 9 đến nay, miền Bắc ghi nhận hai đợt không khí lạnh vào ngày 10/9 và 4/10, ít hơn so với TBNN cùng thời kỳ. Các đợt không khí lạnh này được đánh giá có cường độ yếu đến trung bình, do đó nền nhiệt vẫn có xu hướng cao hơn TBNN cùng thời kỳ. Thông thường, các đợt không khí lạnh đầu mùa có cường độ yếu đến trung bình, chủ yếu gây mưa rào và giông tại Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, khiến nền nhiệt giảm nhẹ.

Tuy nhiên, không khí lạnh thường suy yếu nhanh, trong khi Bắc Bộ chịu ảnh hưởng của hoàn lưu dòng giáng của áp cao cận nhiệt đới trên cao. Điều này khiến mưa giảm, trời có nắng nhiều vào ban ngày. Vì vậy, nhiệt độ có xu hướng tăng nhanh trở lại, khiến thời tiết vẫn tạo cảm giác nóng, đặc biệt vào buổi trưa và đầu giờ chiều.

Rét đậm, rét hại sẽ xuất hiện muộn

Bà Tạ Thị Hồng An, Phòng Dự báo Khí hậu, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia đã cung cấp những nhận định về xu thế khí hậu trong các tháng tới. Theo đó, trong thời kỳ từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, trạng thái El Nino tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh với xác suất rất cao ở mức 96% và tăng hơn so với dự báo cùng thời kỳ tháng trước là 3%. Trong đó xác suất El Nino đạt cường độ mạnh chỉ còn là 4%.

"Nếu tính từ năm 1950 tới hiện tại, có 6 lần xuất hiện chỉ số Nino3.4 đạt mức từ +2 độ C trở lên (tức là đạt cường độ rất mạnh). Và năm gần nhất xảy ra El Nino xuất hiện có cường độ rất mạnh là năm 2015 - 2016" - bà An nói.

Về xu thế nhiệt độ trong thời gian tới, theo bà An, trong tháng 11/2026, nhiệt độ trung bình cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1 - 2 độ C. Sang tháng 12/2026 và tháng 1/2027, nhiệt độ sẽ phổ biến cao hơn 0,5 - 1,5 độ C, riêng cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cao hơn 1 - 2 độ C.

"Với nền nhiệt cao hơn trung bình thì khả năng cao không khí lạnh trong mùa Đông năm nay sẽ có xu hướng hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm. Rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn hơn so với quy luật khí hậu. Số ngày rét đậm, rét hại tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Tuy nhiên, vẫn có khả năng xảy ra các đợt rét đậm, rét hại có cường độ mạnh" - bà An phân tích.

Đối với bão và áp thấp nhiệt đới, trong giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, dự kiến trên Biển Đông chỉ còn khoảng 1 - 2 cơn, và ít có khả năng ảnh hưởng đến đất liền của Việt Nam" - bà An cho hay. Theo số liệu trung bình nhiều năm, từ tháng 11 năm nay đến tháng 1 năm sau, trên Biển Đông có khoảng 2,8 cơn bão/áp thấp nhiệt đới, đổ bộ vào đất liền là 1,1 cơn.

Trước đó, từ tháng 7/2026 đến nay, trên khu vực Biển Đông đã xuất hiện 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới; trong đó, có 2 cơn bão (cơn bão số 1 Maysak, cơn bão số 4 Narra) và 1 áp thấp nhiệt đới (ngày 12/9) ảnh hưởng đến Việt Nam.

Theo bà Hồng An, một tác động đáng lưu ý khác mà El Nino có thể gây ra đó là lượng mưa và nguồn nước. Theo dự báo, trong những tháng còn lại của năm 2026, lượng mưa ở khu vực Trung Bộ có xu hướng thấp hơn so với trung bình nhiều năm.

"Mùa mưa ở các tỉnh cao Nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có khả năng kết thúc sớm. Vì vậy, dòng chảy trên các sông khu vực miền Trung và miền Nam sẽ thấp hơn trung bình nhiều năm, khiến cho xâm nhập mặn tại đồng bằng sông Cửu Long có khả năng đến sớm hơn và gay gắt hơn trung bình nhiều năm và cùng kỳ năm 2026. Các địa phương cần sớm chủ động các giải pháp phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn và bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, dân sinh" - bà An khuyến cáo.