Mỏ dầu Trung Đông không có nút bật tắt hòa bình

Ba tháng giải phóng nút thắt vận tải, hàng loạt mỏ dầu bị tổn thương hạ tầng cùng bóng ma cấm vận chưa dứt là những lý do khiến giấc mơ đưa giá xăng về mức siêu rẻ trở nên xa xỉ trước thập kỷ tới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hòa bình với Iran đã ở rất gần và eo biển Hormuz có thể sớm mở cửa hoàn toàn. Tuy nhiên, thị trường dầu mỏ toàn cầu gần như không còn phản ứng quá mạnh với các tín hiệu ngoại giao.

Sau hàng loạt thỏa thuận “nửa đường đứt gánh” trong nhiều tháng qua, giới giao dịch hiện chỉ tin vào những gì diễn ra trên thực địa. Với họ, một tuyên bố chính trị không đủ để kéo giá dầu hạ nhiệt nếu rủi ro quân sự vẫn treo lơ lửng trên tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Trong suốt xung đột, Iran liên tục sử dụng xuồng cao tốc, thủy lôi và máy bay không người lái để gây áp lực tại Hormuz — nơi vận chuyển gần 20% lượng dầu toàn cầu. Hệ quả là chuỗi cung ứng dầu mỏ bị xáo trộn nghiêm trọng, còn giá năng lượng liên tục neo cao.

Ngay cả khi chiến sự kết thúc, quá trình đưa thị trường trở lại trạng thái bình thường cũng không thể diễn ra trong vài tuần.

Hàng trăm tàu dầu vẫn mắc kẹt

Theo đánh giá của giới phân tích quốc tế, bài toán lớn đầu tiên là giải tỏa nút thắt vận tải.

Khoảng 166 tàu chở dầu hiện vẫn mắc kẹt trong khu vực Vịnh Ba Tư với tổng lượng dầu lên tới khoảng 170 triệu thùng. Các tàu phải rời khu vực theo từng đợt để mở đường cho tàu rỗng tiến vào lấy hàng. Với tốc độ vận hành đặc thù của ngành vận tải dầu khí, việc khôi phục hoàn toàn công suất có thể kéo dài nhiều tháng.

Song song với đó là áp lực giải phóng lượng dầu tồn kho khổng lồ được tích trữ trong thời gian chiến sự bùng phát. Nhiều nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp năng lượng buộc phải giam hàng vì không thể xuất khẩu.

Điều này đồng nghĩa nguồn cung mới chưa thể tăng ngay lập tức, kể cả khi Hormuz mở lại.

Mỏ dầu không thể “bật công tắc” là chạy

Khó khăn lớn hơn nằm ở quá trình tái khởi động các mỏ dầu Trung Đông.

Nhiều giếng dầu đã phải giảm công suất hoặc tạm ngừng khai thác trong thời gian chiến tranh. Việc vận hành trở lại đòi hỏi điều chỉnh áp suất, cân bằng lượng nước và khí bơm vào mỏ, đồng thời tránh nguy cơ sụt áp khiến tầng chứa dầu hư hại.

Đây là quá trình kỹ thuật phức tạp, tốn thời gian và cần sự phối hợp giữa nhiều quốc gia khai thác lớn trong khu vực.

Ngoài ra, hàng loạt cơ sở hạ tầng dầu khí cũng chịu thiệt hại nặng sau các đợt tấn công. Một số nhà máy lọc dầu và hệ thống khí đốt được dự báo mất nhiều năm để phục hồi hoàn toàn.

Theo ước tính, khoảng 12 triệu thùng dầu thô/ngày cùng 3 triệu thùng sản phẩm lọc dầu tại Trung Đông từng bị gián đoạn trong cao điểm xung đột, chủ yếu ở Saudi Arabia và Iraq.

Giá xăng dầu còn phụ thuộc vào “rất nhiều chữ nếu”

Giới đầu tư hiện vẫn đặt dấu hỏi lớn về tính bền vững của tiến trình hòa bình.

Chỉ vài tuần trước, Iran từng đồng ý mở lại Hormuz nhưng nhanh chóng đảo chiều sau khi cáo buộc Mỹ và Israel vi phạm thỏa thuận. Chính vì vậy, các hãng tàu và công ty bảo hiểm vẫn duy trì trạng thái cảnh giác cao độ.

Phí bảo hiểm hàng hải hiện vẫn ở vùng rất cao do lo ngại nguy cơ thủy lôi, tập kích hoặc việc tàu bị ép đi theo hành trình chỉ định. Không doanh nghiệp vận tải nào muốn đánh cược với rủi ro an ninh tại tuyến đường sống còn của thương mại năng lượng toàn cầu.

Chốt phiên cuối tuần trước, giá dầu Brent vẫn duy trì trên mốc 100 USD/thùng. Các chuyên gia JPMorgan dự báo nếu Hormuz mở lại ổn định từ đầu tháng 6, giá dầu trung bình cả năm vẫn quanh 97 USD/thùng — mức đủ cao để gây áp lực lên giá nhiên liệu toàn cầu.

Trong khi đó, phía Iran cũng nhanh chóng “dội gáo nước lạnh” vào kỳ vọng tự do hàng hải hoàn toàn. Truyền thông nhà nước nước này khẳng định việc cho phép tàu qua lại không đồng nghĩa Hormuz sẽ trở về trạng thái tự do như trước chiến tranh.

Điều đó cho thấy thị trường dầu mỏ thế giới dù có thể thoát khỏi giai đoạn khẩn cấp nhất, nhưng vẫn còn cách rất xa sự ổn định thực sự.