Mặc kệ Trump giữ sân, dệt may Việt vẫn "âm thầm" rút quân

Tuyên bố của ông Trump rằng Mỹ "không muốn sản xuất giày thể thao và áo phông" đã phần nào trấn an ngành dệt may Trung Quốc và Việt Nam, nhưng các doanh nghiệp vẫn cảnh giác vì chính sách thuế quan của Mỹ liên tục thay đổi. Dù thuế tạm giảm, nguy cơ tăng trở lại vẫn hiện hữu nếu không đạt được thỏa thuận trong 90 ngày.

Những phát ngôn “sớm nắng chiều mưa” của Tổng thống Trump về thuế quan và thương mại đã khiến niềm tin vào thị trường Mỹ ngày càng sờn rách trong mắt doanh nghiệp dệt may châu Á – những người không thể đặt cược tương lai vào một chính sách liên tục đổi màu theo mùa bầu cử.

Ngày 25/5, các nhà sản xuất dệt may tại Trung Quốc và Việt Nam tạm thở phào sau phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng siêu cường kinh tế này “không muốn sản xuất giày thể thao và áo phông”. Tuy nhiên, phía sau cái thở phào ấy là cả một nỗi hồ nghi chưa kịp tan.

Sau nhiều tuần chứng kiến chính sách thuế quan của Mỹ thay đổi như thời tiết, phần lớn doanh nghiệp đều hiểu rằng: những tuyên bố trấn an hôm nay hoàn toàn có thể bị phủ nhận vào ngày mai. Tâm lý dè chừng đã trở thành phản xạ.

Trung Quốc và Việt Nam – hai cường quốc xuất khẩu hàng may mặc lớn nhất thế giới – hiện chỉ đang được “hoãn binh” tạm thời. Các mức thuế đối ứng được ngưng trong 90 ngày, trong khi giới lãnh đạo hai nước phải chạy đua với thời gian để đạt được thỏa thuận với Mỹ, nếu không muốn gánh tiếp một làn sóng thuế quan mới.

Trong bối cảnh đó, phát ngôn của ông Trump và giới chức Mỹ – rằng Washington muốn tập trung vào những ngành công nghệ cao thay vì sản phẩm có biên lợi nhuận thấp như dệt may – đã được xem là tín hiệu tích cực. Nhưng chỉ là tạm thời.

“Chúng tôi không muốn sản xuất giày thể thao và áo phông”, ông Trump tuyên bố cuối tuần qua. “Doanh nghiệp Mỹ có thể sản xuất các mặt hàng đó rất tốt ở nơi khác. Chúng tôi đang tìm cách sản xuất chip, máy tính, xe tăng và tàu biển”.

Tuyên bố của ông chủ Nhà Trắng nối tiếp quan điểm trước đó từ Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, người nhấn mạnh rằng Mỹ nên đưa các ngành sản xuất tiên tiến trở lại quê nhà – chứ không phải dệt may.

“Các nhà sản xuất Việt Nam đang tạm yên tâm”, ông Dan Martin – cố vấn kinh doanh quốc tế tại Dezan Shira & Associates – chia sẻ với South China Morning Post. Theo ông, đây là một khoảnh khắc hiếm hoi của “chủ nghĩa hiện thực” trong chính sách công nghiệp Mỹ, khi chính quyền Trump dường như thừa nhận rằng không phải nhà máy nào cũng cần phải mang cờ Mỹ.

Tuy vậy, Martin cũng cảnh báo: ngành dệt may trị giá 44 tỷ USD của Việt Nam không dễ bị ru ngủ. Các doanh nghiệp nội địa đã quá quen với cách chính sách thương mại của ông Trump ưu tiên khẩu hiệu hơn là sự nhất quán. Và cho đến khi những lời trấn an được hóa thành chính sách cụ thể, sẽ không ai dại dột đánh cược kế hoạch kinh doanh của mình.

Từ đầu tháng 4, sau khi công bố thuế quan đối ứng, chính quyền Trump đã có vài động thái “hạ nhiệt” chiến tranh thương mại. Washington tuyên bố tạm dừng áp thuế cao trong 90 ngày đối với gần 60 đối tác. Mức thuế áp với hàng Việt Nam giảm từ 46% xuống còn 10%. Với Trung Quốc, thuế nhập khẩu cũng giảm mạnh từ 145% còn 30%, và Bắc Kinh đáp lại bằng động thái tương tự: giảm thuế từ 125% xuống còn 10% đối với hàng Mỹ.

Nhưng quỹ đạo tương lai vẫn bất định. Nếu Trung Quốc và Việt Nam không đạt được thỏa thuận với Mỹ trong vài tuần tới, các mức thuế sẽ quay trở lại mức cũ – thậm chí cao hơn – sau thời hạn 90 ngày.

Trong khi đó, các doanh nghiệp vẫn phải tự xoay sở. Bà Zhou – chủ một nhà máy rèm cửa và chăn ga ở Chiết Giang – không mấy yên tâm với lời hứa của ông Trump. “Chính sách của Mỹ thay đổi từng ngày – và đó là kiểu bất ổn tồi tệ nhất đối với kinh doanh”, bà nói.

Từng cung ứng cho khách Mỹ từ năm 2014, nhà máy của bà Zhou đã chủ động giảm tiếp xúc với thị trường này trong vài năm gần đây. Đợt tăng thuế gần nhất khiến bà đẩy nhanh kế hoạch rút lui. Hiện Mỹ chỉ chiếm chưa đến 25% doanh thu của công ty.

Không chỉ Zhou. Bà Winnie Lam – Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Hong Kong tại Việt Nam – cho biết nhiều nhà đầu tư Trung Quốc và Hong Kong cũng đang áp dụng chiến lược “thoát Mỹ”. “Những lời nói của ông Trump chỉ như liều thuốc giảm đau tạm thời. Xu hướng chung vẫn là đa dạng hóa và giảm dần phụ thuộc vào thị trường Mỹ”, bà nhận định.

Thống kê cho thấy gần 17% hàng dệt may Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ năm ngoái. Con số này với Việt Nam còn cao hơn – lên đến 38%. Và dù ông Trump có “tạm tha”, các doanh nghiệp vẫn không đủ niềm tin để quay lại ván cờ mạo hiểm này.