“Ma trận thủy lôi” và chiến thuật “bầy sói”: Át chủ bài của Iran tại eo biển Hormuz?

Căng thẳng quân sự giữa Iran và Hoa Kỳ đang khiến khu vực Eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới – trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh xung đột leo thang, giới phân tích cho rằng Tehran đang chuẩn bị một loạt kịch bản quân sự nhằm phong tỏa “yết hầu năng lượng” toàn cầu, trong đó nổi bật là chiến lược “ma trận thủy lôi” kết hợp với chiến thuật tấn công “bầy sói”.

Điểm nghẽn chiến lược của thế giới

Eo biển Hormuz nối liền Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, là tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ tiêu thụ toàn cầu. Với chiều rộng khoảng 39km tại điểm hẹp nhất và chỉ có hai luồng vận tải một chiều, mỗi luồng rộng khoảng 3km, khu vực này dễ trở thành “nút thắt cổ chai” nếu xảy ra xung đột quân sự.

Lực lượng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã đóng cửa eo biển và cảnh báo sẽ tấn công bất kỳ tàu thuyền nào cố gắng đi qua. Theo các nguồn tin quốc tế, ít nhất 6 tàu đã bị tấn công khi di chuyển qua khu vực tính đến ngày 11/3, trong đó có một tàu hàng của Thái Lan.

Trước động thái này, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã phá hủy 16 tàu rải thủy lôi của Iran và công bố hình ảnh vệ tinh cho thấy thiệt hại đáng kể tại một căn cứ hải quân của Tehran gần khu vực Hormuz.

“Ma trận thủy lôi” – phương án phong tỏa nhanh nhất

Theo chuyên gia an ninh hàng hải Nick Charles thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), phương án hiệu quả nhất để Iran phong tỏa eo biển là thiết lập một “ma trận thủy lôi” dọc theo hai tuyến hàng hải chính.

Iran hiện được cho là sở hữu hàng nghìn quả thủy lôi, từ loại neo cố định truyền thống cho đến các biến thể hiện đại có khả năng tự dẫn hoặc phóng bằng tên lửa. Chỉ cần rải số lượng đủ lớn tại các tuyến vận tải hẹp, Tehran có thể khiến tàu thương mại và tàu quân sự buộc phải dừng di chuyển do nguy cơ trúng thủy lôi.

Lịch sử cho thấy loại vũ khí này có thể gây thiệt hại lớn ngay cả với các hạm đội hiện đại. Trong Chiến tranh Iran - Iraq, một tàu chở dầu lớn được Hải quân Mỹ hộ tống đã bị hư hại do thủy lôi. Đến Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, hai chiến hạm Mỹ là USS Tripoli (LPH-10) và USS Princeton (CG-59) cũng bị trúng thủy lôi, cho thấy mức độ nguy hiểm của loại vũ khí tương đối rẻ nhưng hiệu quả này.

Trong điều kiện bị giám sát chặt chẽ bởi hải quân Mỹ, Iran có thể sử dụng tàu ngầm cỡ nhỏ hoặc xuồng cao tốc để bí mật rải thủy lôi trong đêm, đồng thời yểm trợ bằng UAV, tên lửa chống hạm và pháo bờ biển.

Chiến thuật “bầy sói” trên mặt biển

Ngoài thủy lôi, IRGC còn phát triển chiến thuật “bầy sói” – tức triển khai số lượng lớn xuồng cao tốc và tàu tên lửa nhỏ tấn công đồng loạt vào mục tiêu.

Những phương tiện này có kích thước nhỏ, tốc độ cao và dễ ẩn náu trong các cảng nhỏ hoặc làng chài dọc bờ biển Iran. Khi tấn công theo nhóm lớn, chúng có thể áp đảo hệ thống phòng thủ của tàu chiến lớn bằng cách phóng đồng thời nhiều tên lửa chống hạm hoặc tiến hành các cuộc tấn công cảm tử.

Dọc bờ biển Iran có hơn 10 cảng lớn và khoảng 60 cảng nhỏ, tạo ra mạng lưới “ẩn náu tự nhiên” cho lực lượng tàu nhỏ này. Hai căn cứ quan trọng nhất của hải quân Iran trong khu vực là Căn cứ hải quân Bandar Abbas và Căn cứ hải quân Konarak, nơi triển khai nhiều tàu chiến chủ lực.

Mỹ đối mặt thách thức lớn

Phía Mỹ hiện duy trì sự hiện diện quân sự mạnh tại khu vực, trong đó có nhóm tác chiến tàu sân bay xoay quanh USS Abraham Lincoln (CVN-72). Tuy nhiên, để tránh nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa chống hạm từ bờ biển Iran, tàu sân bay thường phải hoạt động ở khoảng cách xa eo biển Hormuz.

Một thách thức khác là năng lực rà phá thủy lôi của Hải quân Mỹ đã giảm đáng kể so với giai đoạn Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991. Trong khi đó, việc dọn sạch thủy lôi trong khu vực đang diễn ra xung đột là nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm và tốn thời gian.

Ngay cả khi các cuộc không kích của Mỹ và đồng minh làm suy yếu lực lượng hải quân Iran, Tehran vẫn có thể tiếp tục gây rối bằng các phương tiện nhỏ, UAV và thủy lôi – những công cụ tương đối rẻ nhưng khó triệt tiêu hoàn toàn.

Nguy cơ tác động toàn cầu

Nếu Iran thực sự phong tỏa Eo biển Hormuz, hậu quả có thể lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế thế giới. Khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu đi qua khu vực này, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể khiến giá năng lượng tăng vọt và kéo theo biến động trên thị trường tài chính.

Trong kịch bản xấu nhất, Hoa Kỳ có thể phải mở rộng chiến dịch quân sự vào sâu trong lãnh thổ Iran hoặc triển khai lực lượng trên bộ để kiểm soát tình hình. Khi đó, xung đột khu vực có nguy cơ leo thang thành một cuộc khủng hoảng địa chính trị toàn cầu.