Lợi suất trái phiếu nhảy vọt lên đỉnh gần 40 năm, Nhật Bản đang đối mặt điều gì?

Kế hoạch chi tiêu mới của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đang làm dấy lên những tranh luận về tình hình tài khóa của nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, trong bối cảnh lợi suất trái phiếu chính phủ tăng vọt lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Chính phủ Nhật Bản hiện đang xây dựng một gói ngân sách bổ sung trị giá khoảng 3.000 tỷ yên (tương đương 19 tỷ USD) nhằm hỗ trợ các hộ gia đình ứng phó với chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Quy mô gói hỗ trợ này tương đối phù hợp với dự báo của thị trường, song được đưa ra trong bối cảnh Tokyo vẫn đang đối mặt với nhiều áp lực như giá năng lượng cao, chi phí trợ cấp gia tăng và đồng yên suy yếu.

Động thái mới đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong lập trường của Thủ tướng Sanae Takaichi. Trước đó, bà từng cho rằng Nhật Bản chưa cần triển khai thêm các biện pháp chi tiêu mới. Tuy nhiên, bà khẳng định tổng lượng trái phiếu phát hành trong năm dương lịch 2026 sẽ không vượt quá kế hoạch ngân sách ban đầu.

Để trấn an giới đầu tư, bà Takaichi cho biết gói ngân sách bổ sung sẽ được tài trợ thông qua phát hành trái phiếu bù đắp thâm hụt. Dù vậy, thị trường dường như chưa hoàn toàn bị thuyết phục.

Ngày 20/5, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm tăng lên 2,809%, mức cao nhất kể từ năm 1996. Đà tăng diễn ra ngay sau khi xuất hiện các thông tin cho rằng chính phủ có thể phải phát hành thêm nợ để tài trợ cho chương trình hỗ trợ mới.

Theo ông Jesper Koll, chuyên gia tại Monex Group có trụ sở ở Tokyo, thị trường trái phiếu luôn phản ứng rất nhanh với các tín hiệu tài khóa và không dễ bị đánh lừa.

“Chính phủ không thể tăng chi tiêu mà không làm tăng nợ”, ông nhận định.

Một trong những điểm gây chú ý là việc Thủ tướng Takaichi sử dụng năm dương lịch làm cơ sở tính toán lượng trái phiếu phát hành. Theo ông Koll, đây là cách tiếp cận hiếm thấy trong hoạch định chính sách tại Nhật Bản, bởi nước này luôn vận hành theo năm tài chính kết thúc vào ngày 31/3.

Chuyên gia này cho rằng việc thay đổi cách tính là dấu hiệu đáng để thị trường lưu tâm và có thể phản ánh những rủi ro tiềm ẩn trong chính sách tài khóa.

Không chỉ lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm tăng mạnh, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 30 năm cũng đã vượt mốc 4%, mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Diễn biến này phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn của nhà đầu tư về áp lực lạm phát cũng như khả năng suy yếu của kỷ luật tài khóa. Theo ông Louis Chua, chuyên gia phân tích cổ phiếu châu Á tại Julius Baer, những yếu tố như căng thẳng kéo dài ở Trung Đông, giá hàng hóa duy trì ở mức cao và chi phí trợ cấp nhiên liệu gia tăng đang khiến giới đầu tư thận trọng hơn với thị trường trái phiếu Nhật Bản.

Ông Koll cho rằng thị trường có thể dễ dàng chấp nhận một gói kích thích quy mô lớn hơn, chẳng hạn 10.000 tỷ yên, nếu chính phủ minh bạch về việc tài trợ bằng phát hành trái phiếu. Ngược lại, một gói chi tiêu nhỏ hơn nhưng đi kèm cam kết không tăng nợ lại khó tạo được niềm tin đối với giới đầu tư.

Dù vậy, không phải tất cả các chuyên gia đều nhìn nhận gói hỗ trợ mới theo hướng tiêu cực.

Ông Krishna Bhimavarapu, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của State Street Investment Management, cho biết tổ chức này vẫn duy trì quan điểm lạc quan đối với nền kinh tế Nhật Bản.

Theo ông, gói ngân sách bổ sung chủ yếu nhằm hỗ trợ người dân trước áp lực chi phí năng lượng gia tăng do xung đột liên quan đến Iran, đồng thời vẫn phù hợp với định hướng điều hành của chính phủ hiện nay.

Những số liệu kinh tế mới nhất cũng đang củng cố cho triển vọng tích cực của nền kinh tế Nhật Bản. Trong quý I, GDP thực của nước này tăng 0,5% so với quý trước, tương ứng mức tăng trưởng thường niên 2,1%.

Hoạt động xuất khẩu tiếp tục là điểm sáng khi kim ngạch xuất khẩu tháng 4 tăng tới 14,8% so với cùng kỳ năm trước, nhờ nhu cầu mạnh đối với chất bán dẫn và các sản phẩm liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI).

Ngay cả ông Jesper Koll, người bày tỏ nhiều lo ngại về chính sách tài khóa, cũng đánh giá tích cực đối với thị trường chứng khoán Nhật Bản. Theo ông, làn sóng tái cấu trúc doanh nghiệp, hoạt động mua bán - sáp nhập (M&A) sôi động, sự tham gia ngày càng lớn của các quỹ đầu tư tư nhân cùng dòng vốn đầu tư mạnh từ khu vực doanh nghiệp trong nước sẽ tiếp tục hỗ trợ đà tăng trưởng của thị trường trong thời gian tới.