Lỗi không giữ khoảng cách trên cao tốc: Xe chen ngang sẽ bị xử lý ra sao?

TS. Nguyễn Hữu Đức, chuyên gia giao thông cho rằng, quy định về khoảng cách an toàn trên cao tốc không đơn thuần là một yêu cầu pháp lý mà còn dựa trên các nguyên lý vật lý của giao thông.

Vì sao cần giữ khoảng cách an toàn trên cao tốc?

Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) đã bắt đầu xử phạt lỗi không giữ khoảng cách an toàn trên cao tốc từ ngày 27/8, áp dụng trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ - Cao Bồ - Mai Sơn - quốc lộ 45 - Nghi Sơn.

Tài xế vi phạm sẽ bị xử phạt về hành vi "Không tuân thủ quy định về khoảng cách an toàn với xe chạy liền trước" trên tuyến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ - Cao Bồ - Mai Sơn - quốc lộ 45 - Nghi Sơn. Việc xử phạt sẽ được căn cứ từ hệ thống camera AI được lặp đặt trên cao tốc, và qua những hình ảnh của người dân cung cấp tới lực lượng CSGT.

Việc xử phạt vi phạm các lỗi không giữ khoảng cách an toàn trên cao tốc đang nhận được nhiều ý kiến trái chiều đến từ các tài xế, chủ phương tiện đối với một số trường hợp đi trên cao tốc.

Cụ thể, nhiều tài xế đặt ra giả thiết, một trong những tình huống khó nhất là xe chen ngang vào khoảng cách giữa hai phương tiện đang di chuyển trên cao tốc.

Trên thực tế, một tài xế có thể đang duy trì khoảng cách an toàn nhưng bất ngờ bị một phương tiện khác chuyển làn, tạt đầu vào khoảng trống phía trước. Nếu camera chỉ ghi nhận hình ảnh tại đúng thời điểm khoảng cách bị thu hẹp, hệ thống rất dễ kết luận nhầm rằng tài xế phía sau đang cố tình bám đuôi.

Vì vậy, các tài xế cho rằng, thay vì chỉ dựa trên một khung hình, hệ thống AI cần có khả năng phân tích chuỗi video theo thời gian. Camera có thể truy xuất hình ảnh trong khoảng thời gian trước và sau thời điểm phát hiện khoảng cách bị thu hẹp, qua đó xác định diễn biến thực tế của tình huống.

Đánh giá về vấn đề này, TS. Nguyễn Hữu Đức, Chuyên gia giao thông cho rằng, cần nhìn nhận vấn đề trên ba phương diện gồm kỹ thuật giao thông, thực tiễn vận hành và kinh nghiệm quốc tế.

Theo TS. Đức, quy định về khoảng cách an toàn không đơn thuần là một yêu cầu pháp lý mà còn dựa trên các nguyên lý vật lý của giao thông.

Khi phương tiện di chuyển ở tốc độ cao, tài xế cần thời gian để nhận diện chướng ngại vật, phản ứng và thực hiện thao tác phanh. Vì vậy, khoảng cách giữa các xe phải đủ lớn để phương tiện phía sau có thể dừng lại mà không xảy ra va chạm.

Trong trường hợp, một phương tiện phanh gấp do bám quá sát xe phía trước có thể tạo ra “sóng xung kích giao thông” (Traffic Shockwave), khiến các phương tiện phía sau tiếp tục phanh theo và làm gia tăng nguy cơ tai nạn liên hoàn.

Đối với việc xử phạt, TS. Nguyễn Hữu Đức cho rằng: "Việc xử lý nghiêm hành vi vi phạm là cần thiết nhằm nâng cao ý thức chấp hành và hạn chế những vụ tai nạn nghiêm trọng".

TS. Đức nêu ra giải pháp được đề xuất là xây dựng cơ chế “thời gian đệm” cho những tình huống bị phương tiện khác chen ngang.

Theo phương án này, khi AI phát hiện khoảng cách giữa hai xe đột ngột giảm xuống dưới ngưỡng an toàn, hệ thống sẽ kiểm tra dữ liệu video trong vài giây trước đó.

Nếu phát hiện một phương tiện thứ ba vừa chuyển làn cắt vào khoảng trống, hệ thống không lập tức ghi nhận vi phạm mà cho tài xế phía sau một khoảng thời gian để giảm tốc và khôi phục khoảng cách.

"Chỉ khi hết khoảng thời gian đệm mà tài xế vẫn cố tình duy trì khoảng cách quá gần, hệ thống mới có thể ghi nhận hành vi vi phạm", TS. Đức chỉ ra vấn đề.

Về giải pháp tháo gỡ khó khăn cho tài xế khi đi trên cao tốc có thể căn chỉnh được khoảng cách giữa xe phía trước và xe của kình, TS. Đức cho biết, tài liệu đề xuất khoảng thời gian đệm có thể ở mức khoảng 3 - 5 giây. Cách tiếp cận này cho thấy mục tiêu của AI không nên là “bắt được càng nhiều lỗi càng tốt”, mà phải là nhận diện đúng bản chất hành vi.

Một vấn đề khác là tài xế khó ước lượng chính xác khoảng cách hàng chục mét giữa hai phương tiện chỉ bằng mắt thường. Trong khi đó, camera cũng có thể gặp sai số khi xác định khoảng cách dựa hoàn toàn vào hình ảnh và góc quan sát.

"Việc bổ sung các vạch mốc khoảng cách hoặc đinh phản quang trên mặt đường có thể giúp cả người lái lẫn hệ thống giám sát. Các mốc trực quan giúp tài xế chủ động căn khoảng cách, đồng thời tạo thêm cơ sở quang học để camera AI xác định vị trí tương đối của các phương tiện", TS. Đức nêu ra giải pháp.

Cũng theo TS. Đức, tại các khu vực đường gom, nút giao và những đoạn có mật độ phương tiện nhập làn cao, cần chú ý tổ chức giao thông để hạn chế tình trạng xe chuyển làn đột ngột. Biển báo giảm tốc từ xa và các giải pháp tổ chức làn đường phù hợp có thể giúp luồng phương tiện ổn định hơn trước khu vực giám sát khoảng cách.

Ngoài ra, tài xế cũng cần trang bị cho mình những kiến thức, kinh nghiệm lái xe để căn khoảng cách giữa các xe cho phù hợp khi đi trên đường cao tốc.

Những trường hợp nào sẽ bị xử phạt?

Thông tin báo chí về các trường hợp bị xử phạt, Thượng tá Phạm Đức Đông - Phó Trưởng phòng Hướng dẫn tuần tra, kiểm soát giao thông đường bộ, đường sắt (Cục CSGT - Bộ Công an) cho biết rằng, lực lượng chức năng sẽ căn cứ vào dữ liệu điện tử để xác định diễn biến của tình huống.

Đối với trường hợp xe đang duy trì khoảng cách an toàn với xe phía trước nhưng bất ngờ có phương tiện khác vượt lên, chen vào khoảng trống khiến khoảng cách bị rút ngắn, Thượng tá Đông cho biết, với lỗi khách quan này, CSGT chắc chắn sẽ không xem xét xử lý đối với xe đi sau, mà sẽ xem xét xử lý đối với xe chen ngang vào.

"Các xe chen ngang này có thể vi phạm các lỗi như vượt hoặc chuyển làn không đúng quy định, không giữ khoảng cách an toàn với xe phía trước", Thượng tá Phạm Đức Đông chia sẻ.

Đối với trường hợp xe phía trước di chuyển chậm khiến xe phía sau không thể duy trì khoảng cách an toàn theo quy định, Thượng tá Đông cho biết, đây cũng là một trong những vấn đề quan trọng được Cục CSGT tính đến khi đưa ra quy định về làn vượt xe.

Theo Thượng tá Đông, trên tất cả các tuyến cao tốc hiện nay đều được bố trí vạch kẻ cảnh báo khoảng cách tối thiểu giữa phương tiện phía trước và phía sau nhằm bảo đảm an toàn.

Thời gian tới, Cục CSGT sẽ kiến nghị ngành xây dựng chỉ đạo các đơn vị quản lý cầu đường tăng cường kẻ các điểm cảnh báo khoảng cách trên cao tốc. Qua đó, giúp tài xế dễ dàng nhận biết, chủ động duy trì khoảng cách an toàn với xe phía trước, hạn chế nguy cơ xảy ra tai nạn giao thông.