Lời cảnh báo từ Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia và bài học từ Zalo

Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, vấn đề bảo vệ thông tin cá nhân đang trở thành tâm điểm chú ý của các cơ quan quản lý.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) vừa đưa ra lời cảnh báo nghiêm khắc đối với nhiều doanh nghiệp đang triển khai chính sách dữ liệu tiềm ẩn rủi ro cho người dùng. Cơ quan này ghi nhận tình trạng phổ biến là các đơn vị cung cấp dịch vụ thường xuyên yêu cầu khách hàng phải chấp nhận toàn bộ nội dung thu thập và sử dụng dữ liệu như một điều kiện tiên quyết để tiếp tục dịch vụ. Cách thiết kế sẵn các ô "đồng ý" hoặc quy định phạm vi xử lý dữ liệu chung chung không chỉ làm giảm quyền lựa chọn thực chất mà còn đẩy người tiêu dùng vào thế yếu trong các giao dịch dân sự.

Đứng trước thực trạng này, cơ quan chức năng yêu cầu các doanh nghiệp phải khẩn trương rà soát và hoàn thiện chính sách thu thập thông tin theo đúng Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Yêu cầu cốt lõi là phải bảo đảm tính minh bạch về mục đích, phạm vi, thời hạn lưu trữ và các biện pháp bảo mật dữ liệu. Đặc biệt, doanh nghiệp cần thiết lập cơ chế rõ ràng để người dùng có quyền lựa chọn riêng biệt việc cung cấp thông tin cho bên thứ ba hoặc sử dụng dữ liệu cho mục đích quảng cáo. Việc đồng ý thu thập dữ liệu không được coi là điều kiện bắt buộc để giao kết hợp đồng, trừ các trường hợp đặc biệt do pháp luật quy định, nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng và sự riêng tư của khách hàng.

Điển hình cho làn sóng siết chặt quản lý này là vụ việc liên quan đến ứng dụng Zalo của Tập đoàn VNG vào cuối năm 2025. Thời điểm đó, Zalo đã gây tranh cãi lớn khi cập nhật điều khoản dịch vụ, yêu cầu người dùng cho phép thu thập hàng loạt thông tin nhạy cảm như số điện thoại, số định danh cá nhân (CCCD), email và hình ảnh. Điều đáng nói là người dùng không được cung cấp quyền lựa chọn riêng lẻ từng hạng mục; nếu không đồng ý với toàn bộ điều khoản, họ sẽ bị từ chối tiếp tục sử dụng ứng dụng. Động thái mang tính "ép buộc" này đã vấp phải sự phản ứng dữ dội từ dư luận và sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan chức năng.

Hệ quả tất yếu đã đến vào cuối tháng 1 vừa qua, khi Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia ra quyết định xử phạt Công ty cổ phần Tập đoàn VNG số tiền 810 triệu đồng. Các vi phạm được chỉ rõ bao gồm việc không thiết lập cơ chế lựa chọn phạm vi cung cấp thông tin, không cho phép người dùng từ chối nhận quảng cáo dựa trên dữ liệu cá nhân, và thiếu minh bạch trong quy trình tiếp nhận khiếu nại. Ngoài án phạt hành chính, VNG còn bị yêu cầu phải chấm dứt ngay các hành vi vi phạm và thực hiện rà soát tổng thể để hoàn thiện chính sách bảo mật theo hướng thượng tôn pháp luật và bảo vệ người tiêu dùng, đặc biệt là các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương.

Thông qua vụ việc của VNG và Zalo, cơ quan chức năng nhấn mạnh rằng việc tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân không đơn thuần là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yếu tố sống còn để doanh nghiệp xây dựng niềm tin. Một môi trường kinh doanh bền vững chỉ có thể được hình thành khi quyền riêng tư của người tiêu dùng được tôn trọng và bảo vệ thực chất. Trong tương lai, các hoạt động hậu kiểm sẽ tiếp tục được tăng cường để đảm bảo rằng các chính sách dữ liệu của doanh nghiệp không trở thành rào cản hay công cụ xâm phạm quyền lợi của người dân trong kỷ nguyên số.