Lo ngại về sắc lệnh siết luật 'sinh ở Mỹ là công dân Mỹ' của ông Trump

Các sắc lệnh mới nhằm siết luật "sinh ở Mỹ là công dân Mỹ" của ông Trump gây nhiều lo ngại về cách thực thi và có thể đối mặt loạt thách thức pháp lý.

Tổng thống Donald Trump ngày 6/8 ký hai sắc lệnh nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh, tiếp tục thách thức cách diễn giải lâu nay về điều khoản "sinh ở Mỹ là công dân Mỹ" được quy định trong hiến pháp nước này.

Theo hai sắc lệnh vừa ký, quyền có quốc tịch theo nơi sinh đối với một số nhóm đối tượng cụ thể sẽ bị thu hẹp, trong khi giới chức sẽ tăng cường kiểm soát người nước ngoài bị nghi nhập cảnh vào Mỹ với mục đích sinh con để con được nhận quốc tịch Mỹ.

Các biện pháp hành pháp này được ông Trump ban hành sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hôm 30/6 ra phán quyết giữ nguyên quy định gần như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều có quyền mang quốc tịch Mỹ. Ông Trump gọi đây là "phán quyết rất đáng tiếc" và quyết định hành động theo thẩm quyền của mình.

Động thái mới cho thấy Nhà Trắng đang chuyển trọng tâm từ việc trực tiếp thách thức nguyên tắc quyền có quốc tịch theo nơi sinh sang siết cấp thị thực và kiểm soát biên giới, vốn nằm trong quyền hạn hành pháp của chính quyền, nhằm đối phó với tình trạng "du lịch sinh con" mà ông là "rất bất công" trong chính sách cấp quốc tịch.

Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 6/8. Ảnh: AP

Lý do ông Trump siết 'du lịch sinh con'

Hạn chế quyền công dân Mỹ theo nơi sinh là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chương trình siết nhập cư của Tổng thống Trump. Trong ngày đầu nhiệm kỳ hai, ông đã ký sắc lệnh nhằm chấm dứt quyền công dân tự động đối với một số trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Mỹ.

Tuy nhiên, sắc lệnh này nhanh chóng bị nhiều tòa án liên bang đình chỉ trước khi Tòa án Tối cao bác bỏ. Việc chuyển trọng tâm sang "du lịch sinh con" phản ánh nỗ lực của Nhà Trắng nhằm đạt được cùng một mục tiêu bằng con đường hẹp hơn. Nếu sửa đổi cách hiểu về quyền công dân theo nơi sinh gặp trở ngại, chính quyền có thể giảm số người đủ điều kiện hưởng quyền này.

Nhà Trắng lập luận rằng chính sách mới nhằm ngăn chặn việc lợi dụng hệ thống nhập cư và phúc lợi của Mỹ. Các quan chức như Stephen Miller hay Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin cho rằng "du lịch sinh con" không chỉ tạo thêm gánh nặng cho hệ thống an sinh mà còn kéo theo rủi ro về an ninh quốc gia.

MPI ước tính mỗi năm có khoảng 26.000 ca sinh được xếp vào diện "du lịch sinh con", tương đương chưa đến 1% trong tổng số khoảng 3,5 triệu trẻ em chào đời tại Mỹ. Hiện cũng chưa có số liệu chính thức về quy mô của hiện tượng này.

"Không có dữ liệu trực tiếp về vấn đề này, và chính điều đó tạo ra sự nhầm lẫn. Mỗi bên đều đưa ra những con số theo cách có lợi cho lập luận của mình", theo ông Muzaffar Chishti, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Chính sách Di cư (MPI).

Chuyên gia này lưu ý "du lịch sinh con" không phải là khoảng trống trong hệ thống pháp luật Mỹ. Từ năm 2020, chính quyền ông Trump nhiệm kỳ đầu đã cho phép cơ quan lãnh sự từ chối cấp thị thực đối với những trường hợp bị nghi nhập cảnh chỉ để sinh con nhằm giúp con có quốc tịch Mỹ. Các chính quyền tiền nhiệm cũng từng truy tố nhiều đường dây tổ chức "du lịch sinh con".

Mỹ sẽ thực thi sắc lệnh mới thế nào

Một trong những câu hỏi lớn nhất là chính quyền Mỹ sẽ xác định thế nào để biết ai là người đến nước này chỉ để sinh con. Dù "du lịch sinh con" từ lâu đã bị coi là hành vi gian lận nếu người xin thị thực che giấu mục đích nhập cảnh, việc chứng minh ý định này trên thực tế không đơn giản.

Theo hướng dẫn từ Cơ quan Hải quan và Biên phòng Mỹ (CBP), nhân viên kiểm soát xuất nhập cảnh tại cửa khẩu có thể xem xét thời điểm dự sinh, thời gian lưu trú và khả năng chi trả chi phí y tế khi đánh giá mục đích chuyến đi.

Tuy nhiên, hướng dẫn không nêu rõ bằng cách nào họ xác định một người đang mang thai hoặc đâu là căn cứ để kết luận một phụ nữ nhập cảnh với mục đích sinh con thay vì du lịch, thăm thân, điều trị y tế hay các lý do hợp pháp khác. Sự mơ hồ này sẽ gây ra nhiều cách hiểu và cách thực thi tại cửa khẩu, sân bay Mỹ đối với người nước ngoài nhập cảnh.