Làn sóng hạ lãi suất phủ bóng lên kinh tế thế giới

Nhiều quốc gia châu Phi đang chuẩn bị điều chỉnh chính sách tiền tệ lần đầu tiên kể từ sau cú sốc thuế quan của Mỹ với Trung Quốc, trong đó một số nước dự kiến giảm lãi suất để ứng phó với tăng trưởng chậm lại và áp lực lạm phát suy yếu. IMF đã hạ dự báo tăng trưởng khu vực, trong khi các ngân hàng trung ương lớn như Nigeria, Angola và Ai Cập đang cân nhắc giữ nguyên hoặc bắt đầu nới lỏng chính sách trong nửa cuối năm 2025.

Làn sóng điều chỉnh lãi suất đang dần lan tới châu Phi, khi các ngân hàng trung ương tại những nền kinh tế chủ chốt chuẩn bị bước vào chu kỳ rà soát chính sách tiền tệ – giữa lúc áp lực ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát ngày càng gia tăng

Lãi suất – vũ khí kinh tế chủ lực – đang được các ngân hàng trung ương châu Phi tái hiệu chỉnh khi cục diện thương mại toàn cầu thay đổi chóng mặt sau động thái tăng thuế mạnh tay từ phía Mỹ. Đối với nhiều quốc gia trong khu vực, đây sẽ là kỳ họp chính sách đầu tiên kể từ khi Mỹ áp thuế phổ cập 10% và triển khai loạt thuế quan bổ sung đối với Trung Quốc – đối tác thương mại lớn nhất của lục địa đen – trước khi nới lỏng xuống còn 30% trong thời hạn 90 ngày.

Để ứng phó với các cú sốc lan truyền tới hệ sinh thái kinh tế nội khối, hàng loạt quốc gia như Ai Cập, Nam Phi, Kenya, Mozambique, Eswatini và Lesotho được kỳ vọng sẽ bước vào chu kỳ cắt giảm lãi suất. Trong khi đó, các nền kinh tế lớn như Nigeria, Zambia, Angola và Ghana nhiều khả năng sẽ duy trì mặt bằng lãi suất hiện tại, với dự kiến nới lỏng chính sách trong nửa cuối năm – khi làn sóng giảm phát lan rộng hơn.

Trong báo cáo tháng Tư, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã hạ triển vọng tăng trưởng năm 2025 đối với gần như toàn bộ nhóm quốc gia trên (ngoại trừ Eswatini), viện dẫn nguyên nhân là “nhu cầu toàn cầu suy yếu, giá hàng hóa lao dốc và điều kiện tài chính bị thắt chặt” – tác động rõ nét hơn tại những nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu và có độ mở thương mại lớn với Mỹ.

Tại Nigeria – trung tâm tài chính của Tây Phi – Ngân hàng Trung ương nước này có thể sẽ giữ nguyên lãi suất ở mức 27,5% trong kỳ họp thứ hai liên tiếp nhằm hạ nhiệt áp lực giá. Mặc dù lạm phát vẫn ở mức cao 23,7%, đà suy yếu của đồng naira đã phần nào được kiểm soát sau đợt bán tháo dữ dội hồi tháng Tư, bắt nguồn từ cú sốc giá dầu. Chuyên gia kinh tế trưởng Gbolahan Taiwo (JPMorgan Chase & Co.) nhận định, nếu xu hướng giảm phát tiếp tục, CBN có thể có dư địa để hạ lãi suất vào cuối năm.

Tại Angola – quốc gia xuất khẩu dầu lớn thứ ba châu Phi – ngân hàng trung ương nhiều khả năng sẽ cố thủ mức lãi suất chuẩn 19,5% trong kỳ họp ngày 21/5, lần giữ nguyên thứ sáu liên tiếp. Áp lực lớn nhất đến từ cú rơi giá dầu kể từ tháng 1 và những rủi ro lan truyền sang tỷ giá nội tệ. Bên cạnh đó, Angola cũng đang theo dõi tác động lạm phát từ việc tăng giá nước và điện trong tháng tới, trong bối cảnh CPI đã giảm mạnh từ đỉnh 31,1% hồi tháng 7/2024 xuống còn 22,3% trong tháng 4 vừa qua. Theo Samantha Singh-Jami (Rand Merchant Bank), nếu xu hướng giảm phát củng cố, lộ trình cắt giảm lãi suất có thể bắt đầu từ nửa cuối năm.

Zambia và Ghana – hai quốc gia đã cắt giảm lãi suất trong kỳ họp trước xuống còn lần lượt 14,5% và 28% – hiện đang giữ thái độ chờ đợi. Zambia sẽ đánh giá tác động của việc đồng kwacha tăng 5% so với USD từ tháng Tư và chi phí vận tải giảm. Trong khi đó, Ghana chuẩn bị họp vào ngày 26/5 giữa lúc đồng cedi đã tăng tới 26%.

Ai Cập được kỳ vọng sẽ cắt giảm mạnh tay – 200 điểm cơ bản – trong cuộc họp ngày 22/5, sau khi đã giảm 225 điểm hồi tháng trước, kéo lãi suất về mức 23%. Mozambique cũng có thể hạ thêm 50 điểm cơ bản vào ngày 28/5 – lần cắt giảm thứ 9 liên tiếp – khi lạm phát đang ổn định ở mức thấp 4,8%.

Ngân hàng Trung ương Nam Phi được kỳ vọng sẽ tiếp tục chu kỳ nới lỏng với mức giảm 25 điểm cơ bản, đưa lãi suất về 7,25%.

Cùng lúc đó, Eswatini và Lesotho – hai nền kinh tế gắn chặt vào đồng rand – nhiều khả năng cũng sẽ giảm lãi suất để duy trì ổn định chính sách. Tại Kenya, nơi các điều kiện thương mại đã được cải thiện đáng kể, giới phân tích Goldman Sachs cho rằng lãi suất có thể giảm liên tiếp, từ 10% về 8,5%.