Kinh tế chao đảo: Moscow toan tính gì?

Lần đầu tiên sau ba năm, Nga chính thức thừa nhận nền kinh tế đang cận kề suy thoái do áp lực từ lạm phát, lãi suất cao và suy giảm đầu tư ngoài quốc phòng. Nội bộ Moscow hiện đang chia rẽ về hướng đi chính sách để xoay chuyển tình thế.

Sau ba năm kiên quyết phủ nhận khó khăn, Moscow lần đầu thừa nhận nền kinh tế Nga đang trượt gần sát ngưỡng suy thoái, đối mặt với áp lực lớn từ bên trong lẫn bên ngoài. Trong bối cảnh này, câu hỏi cấp thiết đặt ra: Điện Kremlin sẽ xoay chuyển tình thế ra sao khi cỗ máy tăng trưởng bắt đầu khựng lại?

Tại Diễn đàn Kinh tế St. Petersburg vừa qua, một tuyên bố hiếm hoi đã vang lên từ giới chức cấp cao Nga: nền kinh tế đang đứng bên bờ vực suy thoái. “Dựa trên cảm nhận thực tế từ cộng đồng doanh nghiệp và các chỉ số hiện tại, tôi cho rằng chúng ta đã sát ranh giới suy thoái”, Bộ trưởng Kinh tế Maxim Reshetnikov phát biểu – đánh dấu lần đầu tiên sau ba năm xung đột với Ukraine, Moscow chính thức thừa nhận dấu hiệu hạ nhiệt kinh tế.

Chi tiêu quốc phòng – động lực tăng trưởng ngắn hạn, rủi ro dài hạn

Kể từ tháng 2/2022, bất chấp hàng loạt lệnh trừng phạt từ phương Tây, nền kinh tế Nga vẫn vượt qua nhiều dự báo bi quan, nhờ vào đòn bẩy từ chi tiêu quốc phòng quy mô lớn. Nhờ đó, tăng trưởng được duy trì và tỷ lệ thất nghiệp giữ ở mức thấp. Tuy nhiên, mặt trái của “liều thuốc tăng lực” này là lạm phát leo thang và sự lệ thuộc vào một nguồn tăng trưởng phi dân sự – điều khiến triển vọng dài hạn trở nên mong manh.

Các chuyên gia nhiều lần cảnh báo về tình trạng “nghẽn đầu tư” trong các lĩnh vực ngoài quốc phòng, khiến nền kinh tế có nguy cơ rơi vào trạng thái trì trệ. Trong khi các tập đoàn công nghiệp quốc phòng phình to, thì lĩnh vực dân sự – từ tiêu dùng, dịch vụ đến sản xuất nội địa – lại đang co cụm.

Đa tầng rủi ro: Lạm phát, giá dầu, trừng phạt và chi phí vốn

Theo đánh giá từ giới phân tích vĩ mô trong nước, hầu hết các ngành dân sự đã rơi vào suy thoái và chưa có dấu hiệu phục hồi. Cảnh báo được nhấn mạnh: “Có vẻ như một nền kinh tế trì trệ đã hình thành”.

Rủi ro suy thoái không chỉ đến từ bên ngoài, như trừng phạt, giá dầu hay gián đoạn chuỗi cung ứng. Ngay trong nội tại, chính sách tiền tệ thắt chặt đang trở thành rào cản lớn. Lãi suất cơ bản hiện neo ở mức 20% – một ngưỡng bị coi là “liều gây tê liệt” đối với đầu tư. Nhiều doanh nghiệp kêu trời vì chi phí vốn quá đắt đỏ, khiến các kế hoạch mở rộng phải đình trệ hàng loạt.

Chính sách kinh tế Nga: Chia rẽ về hướng đi

Giữa bối cảnh này, nội bộ chính phủ Nga đang nảy sinh những khác biệt rõ rệt về cách ứng phó. Bộ trưởng Reshetnikov công khai kêu gọi Ngân hàng Trung ương hạ lãi suất, cảnh báo rằng chính sách tiền tệ quá chặt đang kìm hãm tăng trưởng.

Tổng thống Putin, trong một tuyên bố đầy ẩn ý, cũng từng cảnh báo rằng nền kinh tế Nga không thể bị “đóng băng trong buồng trị liệu bằng nhiệt độ thấp”, ám chỉ chính sách duy trì lãi suất cao kéo dài.

Tuy nhiên, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Elvira Nabiullina lại có quan điểm ngược chiều. Bà thừa nhận GDP đang chững lại nhưng xem đây là “liệu pháp giải nhiệt cần thiết” cho nền kinh tế vốn bị coi là đang “quá nóng”.

Thậm chí, một số nhân vật trong bộ máy điều hành tài chính như Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov lại tỏ ra lạc quan, cho rằng đợt hạ nhiệt này chỉ là giai đoạn ngắn: “Sau cái lạnh, mùa hè sẽ đến”.

Trong khi đó, ông Alexander Vedyakhin – Phó Tổng giám đốc Sberbank – thẳng thắn cảnh báo nguy cơ “hạ nhiệt quá mức”, kêu gọi mạnh mẽ việc giảm lãi suất về mức 12–14% để cứu vãn đầu tư tư nhân.