Không thể để trách nhiệm… chảy theo dầu bẩn

Vụ việc dầu ăn “bẩn” tại Hưng Yên phơi bày lỗ hổng nghiêm trọng trong quản lý an toàn thực phẩm và cho thấy sự chồng chéo, thiếu trách nhiệm giữa các cơ quan chức năng. Đây không chỉ là bê bối về đạo đức kinh doanh mà còn là bài kiểm tra năng lực quản trị và phản ứng chính sách.

Không chỉ gióng lên hồi chuông cảnh báo về an toàn thực phẩm, vụ việc còn phơi bày những lỗ hổng nhức nhối trong cơ chế phối hợp và trách nhiệm liên ngành – nơi đáng lẽ phải là tuyến phòng thủ cuối cùng bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Vụ triệt phá đường dây chế biến dầu ăn từ nguyên liệu dành cho thức ăn chăn nuôi tại Hưng Yên, với số lượng tiêu thụ lên tới hàng chục nghìn tấn, đã làm dấy lên làn sóng bất an trong dư luận. Việc hàng chục nghìn tấn dầu "bẩn" có thể len lỏi vào bữa ăn của người dân trong suốt nhiều năm mà không bị phát hiện là một cú sốc lớn về niềm tin và là bằng chứng cho thấy những lỗ hổng nghiêm trọng trong hệ thống giám sát an toàn thực phẩm.

Sau các vụ bê bối sữa giả, thịt bẩn, giờ đây là dầu ăn "đội lốt" thực phẩm – một lần nữa cho thấy tình trạng buông lỏng quản lý vẫn tồn tại. Đây không chỉ là vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, mà là lời cảnh tỉnh về một hệ thống quản lý liên ngành đang vận hành thiếu hiệu quả. Trong một xã hội văn minh, chuyện người dân ăn gì, uống gì không thể trở thành một canh bạc may rủi.

Theo thông tin từ cơ quan chức năng, dầu ăn bị thu giữ được sản xuất từ nguyên liệu chỉ dành cho chăn nuôi, sau đó được chế biến, đóng gói và cung cấp ra thị trường như dầu ăn cho người. Nhãn hiệu Ofood của Công ty TNHH Sản xuất và Xuất nhập khẩu Nhật Minh Food – vốn được quảng bá là dầu ăn bổ sung vitamin A – thực chất không hề chứa vitamin như công bố, mà còn không đạt chuẩn an toàn thực phẩm, theo kết quả kiểm nghiệm.

Hành vi này không chỉ là gian dối thương mại, mà là tội ác tiềm ẩn nguy cơ đầu độc cộng đồng. Vấn đề đặt ra: ai chịu trách nhiệm khi loại sản phẩm như vậy có thể dễ dàng len lỏi vào thị trường thực phẩm tiêu dùng?

Theo quy định tại Điều 39 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, mặt hàng dầu thực vật thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương. Bộ này có trách nhiệm giám sát toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến, lưu thông các mặt hàng như dầu ăn, sữa chế biến, rượu, bia, nước giải khát... Tuy nhiên, theo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), hiện nay việc kiểm tra, giám sát lại được phân cấp cho chính quyền địa phương. Trong khi đó, Bộ Y tế cũng chịu trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm theo chức năng được phân định tại Nghị định 42/2025/NĐ-CP.

Chính sự chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm và thiếu một cơ chế kiểm soát hiệu quả đã tạo điều kiện cho các hành vi gian lận thực phẩm lẩn tránh pháp luật. Việc không có hệ thống cảnh báo sớm, phân loại rõ ràng giữa nguyên liệu chăn nuôi và thực phẩm cho người, cùng với sự thiếu hụt trong hậu kiểm, đang khiến người tiêu dùng trở thành nạn nhân bất đắc dĩ.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính từng nhấn mạnh: an toàn thực phẩm là vấn đề an ninh phi truyền thống, đe dọa sức khỏe giống nòi, đội chi phí y tế và làm xói mòn niềm tin xã hội. Thông điệp "không có vùng cấm trong xử lý thực phẩm bẩn" cần được cụ thể hóa bằng hành động quyết liệt, chế tài nghiêm khắc và sự vào cuộc đồng bộ của tất cả các cấp, các ngành.

Tại phiên họp giữa tháng 5, Thủ tướng đã chỉ đạo khẩn trương xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm, phân định minh bạch chức năng giữa các bộ ngành, đồng thời yêu cầu nâng cao chế tài xử phạt để đủ sức răn đe.

Nhiều đại biểu Quốc hội cũng cho rằng, không thể chỉ trông chờ lực lượng công an, mà cần cả hệ thống chính trị vào cuộc. Với mô hình chính quyền hai cấp chuẩn bị đi vào hoạt động, trách nhiệm của chính quyền địa phương càng phải rõ ràng. Một doanh nghiệp sản xuất thực phẩm bẩn tồn tại nhiều năm, vượt qua nhiều khâu kiểm tra, thì người đứng đầu địa phương không thể đứng ngoài trách nhiệm.

Vụ việc dầu ăn chăn nuôi "đội lốt" thực phẩm cho người không chỉ là cú tát vào lòng tin người tiêu dùng mà còn là bài kiểm tra năng lực quản lý nhà nước. Nếu cơ chế vẫn chồng chéo, xử lý vẫn manh mún, trách nhiệm tiếp tục bị đùn đẩy thì những kẻ kinh doanh phi đạo đức vẫn còn đất sống. Chính phủ đã thể hiện quyết tâm, nhưng để niềm tin của người dân được phục hồi, cần một hệ thống pháp lý đủ mạnh, vận hành minh bạch và hành động dứt khoát từ mọi cấp, mọi ngành.